axı hər şey onlar üçün
yeyilə biləndir.
Çərşənbə axşamı
Bu gün iki məktub və açıqca gəldi. Mən onları tərəddüdlə açdım. Sən ya
dərkolunmaz dərəcədə xeyirxahsan, ya da dərkolunmaz dərəcədə özünə sahiblik
edirsən, çox şey birincinin xeyrinədir, bəzi şeylər isə ikincinin xeyrinədir.
Təkrar edirəm: sən tamamilə haqlı idin. Mənim V. ilə danışığım sənə qarşı
hörmətsizlik, dikbaşlıq, uşaq axmaqlığı, özündənrazılıq, hətta etinasızlıq hisləri ilə
dolu idi və əgər sən mənə qarşı belə etsəydin, – bu isə mümkün deyildir – mən
ağlımı itirərdim, heç teleqram da vura bilməzdim.143
Teleqramı ikinci dəfə oxudum, bir dəfə tələsik, alan kimi, sonra isə bir neçə
gün sonra baxdım və onda onu cırdım.
Onu birinci dəfə necə oxuduğumu təsvir etmək çox çətindir, hər şey birdən
tökülürdü üstümə. Ən görünən şey o idi ki, sanki sən mənə zərbə vurdun, fikrimcə,
teleqram “yubanmadan” sözü ilə başlanırdı, bu isə zərbə idi.
Yox, mən bu gün bu haqda yaza bilməyəcəyəm, ona görə yox ki, çox “ağıram”.
Bir dəfə sənə yazdığım kimi, həmin “heç nə” əsərək məni sovurub.
Əgər yuxarıdakı xatırladığım hərəkəti axmaq niyyətlə etsəydim heç bir şey
aydın olmazdı və onda bu zərbəni haqlı olaraq almış olardım. Yox, biz hər ikimiz
günahkarıq və heç birimiz də günahkar deyilik.
Ola bilsin ki, sən haqlı heyrətini dəf edə bilərsən və Vyanada tapdığın V. — nin
məktubu ilə barışırsan. Teleqram gələndə nahardan sonra mən sənin atanın
mənzilinə gedərək V-ni görmək istədim. Aşağıda 1 schodu144, yazılmışdı, həmişə
elə bilirdim ki, bu, “birinci mərtəbə” deməkdir, amma məlum oldu ki, o lap
yuxarıda imiş. Qapını gənc, yaxşı və şən xadimə açdı. V. yox idi, elə belə də
gözləyirdim, amma yenə də nə isə etmək istədim, bilmək istədim ki, o, səhər nə
vaxt gələcəkdir. Səhər onu evin yanında gözlədim, o çox xoşuma gəldi, ağıllı,
işgüzar, səmimi idi. Onunla sənə yazdığım teleqramdan başqa bir şey
danışmadım.145
Üçüncü gün Yarmila büroda yanıma gəldi, çoxdan imiş ki, səndən xəbəri yox
imiş, subasma barədə