barədə də vəziyyət belədir, amma hər bir adam
onu əvvəlcədən alır, bunu da qazanmaq lazımdır, ağır işdir, əgər yer sağa fırlanırsa – bunun belə olduğunu bilmirəm – onda mən sola fırlanmalıyam ki, keçmişimin də
əvəzini ödəyərək onun yerini doldurum. Bütün bu öhdəliklərə görə gücüm
tamamilə qalmayıb, mən dünyanı çiyinlərimdə saxlaya bilmirəm, mən qış
pencəyinin ağırlığına güclə dözürəm. Əslində, bu gücsüzlüyün təəssüfə layiq olması
mütləq deyildir; belə məsələlər üçün heç bir güc bəs eləmir! Burada öz gücünlə
ötüşmək cəhdlərinin hər biri ağılsızlıqdır və ağılsızlıqla mükafatlandırılır. Buna görə
də, sənin yazdığın kimi, “bu qayda” ilə gəlmək mümkün deyildir. Mən istədiyim
yolla getmək gücündə deyiləm, mən heç o yolla getməyi istəyə də bilmirəm, yalnız
sakitlikdə olmağı bacarıram, başqa heç nəyi arzu etməyi bacarmıram da.
***
Bu ona bənzəyir ki, hər bir gəzintidən əvvəl insan təkcə yuyunub, saçını
daramaqdan və s. — dən başqa, – elə təkcə bunların özü kifayət qədər yorucudur – üstəlik hər bir gəzintidən əvvəl zəruri olan paltarı tikmək, çəkmələri təmizləmək,
şlyapanı düzəltmək, eşilib-didilən yerləri kəsmək və s. kimi işləri də icra etməli olsa
da, onlardan bəziləri görülməmiş qalır. Təbii ki, o necə lazımdırsa, o cür alınmır,
onun ört-basdır etdikləri şeylərlə müəyyən qədər ötüşmək olar, amma məsələn,
Qrabenedə159 birdən hər şey dağılır və o, lüt, tamam cır-cındır içində qalır.
Oradan Köhnə Rinqə160 — geriyə bu görkəmdə qaçmaq necə də böyük əzabdır!
Yolunun sonunda isə o Ayzenqassda yəhudi ovuna çıxmış qızğın ovçulara rast gəlir.
Məni düzgün başa düş, Milena, bu insanı batmış adam kimi təsəvvür etmirəm,
qətiyyən yox, amma o, Qrabenə gedib çıxarsa da, dəqiq batmış adamdır, orada
həm özünü, həm də bütün dünyanı rüsvay edəcəkdir.
***
Axırıncı məktubunu bazar ertəsi aldım və elə bazar ertəsi də ona cavab verdim.
***
Danışırlar ki, ərin Parisə gedəcəyini deyib. Bu nədir, köhnə plan çərçivəsindəki
müəyyən yenilikdirmi?
Bu gün sənin iki məktubun