n gəldi. Həmişə olduğu kimi, sən yenə də haqlısan,
Milena, öz məktublarımdan utandığım üçün sənin məktublarını açmağa güclə
cəsarət edirəm. Və bu həm də ona görədir ki, mənim məktublarım ya həqiqətdir,
ya da heç olmasa həqiqətə gedən yolun yarısındadır, Əgər məktublarım yalan
olsaydı, sənin cavablarını necə alardım? Buna cavab vermək çox asandır: ağlımı
itirərdim. Beləliklə, mənim həqiqətim elə də böyük xidmət deyildir, axı o şeyləri
deməyə can atıram ki, onları demək alınmır, o şeyləri izah etməyə çalışıram ki,
onları izah etmək mümkün olmur, ciyərlərimdə oturan şeydən danışmaq istəyirəm,
sadəcə, orada yaşaya biləcək şeylərdən anlatmağa çalışıram. Yəqin ki, bunların
əsasında həmin qorxu vardır, onun haqqında çoxlu söhbətlərimiz olub, amma bu
hər yerə yayılmış qorxu, ən nəhəng və ən kiçik qorxu, sözü demək qarşısında
yaranan keyləşdirici qorxudur. Düzdür, ola bilər ki, bu təkcə qorxu deyildir, amma
nədənsə, qüssə bütün qorxuducu şeylərdən daha yüksəkdə durur.
“O mne rozbil”161— bu, təmiz ağılsızlıqdır. Hər şeydə təkcə özüm
günahkaram və günahım ondadır ki, mənimlə bağlı həqiqətlər çox azdır, hər halda
azdır, yenə də, yenə də yalan, öz qarşımda və insanlar qarşısında qorxudan
yaranan yalanlar çoxdur. Bir az doğru ilə nəfəs almaq üçün indi mən bir az
susuram. Yalan dəhşətlidir – bundan daha acı mənəvi əzab yoxdur. Ona görə də
sənə yalvarıram, icazə ver susum: indi məktublarımda, Vyanada olanda isə
danışığımda.
Yazırsan ki, o mne rozbil, ancaq sənin necə əzab çəkdiyini mən görürəm;
yazırsan ki, yalnız küçələrdə sakitlik tapırsan, mən isə isti otaqda, xalatda və tufli
geymiş halda sakitcə otururam və “saat yayı”nın imkan verdiyi vaxta qədər
gözləyirəm (mən axı “vaxtı gözləməliyəm”).
***
Müvəqqəti yaşama icazəsini alana qədər nə zaman gələcəyimi deyə bilmərəm. Üç
gündən artıq müddət üçün yerli hökumətin xüsusi icazəsi lazımdır. Zəmanəti bir
həftə əvvəl göndərmişəm.
***
“O mne rozbil”, mən yenidən bu haqda düşünürəm, bunun əksi olan cümlə