r ünsiyyət ehtiyacım yoxdur,
sanki bu dünyanın da adamı deyiləm, sanki mən bütün bu illər ərzində mexaniki
olaraq mənə tapşırılanları yerinə yetirmişəm, əslində isə daim qulağım səsdə olub
ki, qonşu otaqdan xəstəlik məni çağırmayanda, kiminsə çağırışı üçün qaçmışam,
indi isə getdikcə ona tabe oluram. Amma otaq da qaranlıqlaşmışdır və yaxşı
seçmək olmur ki, bu xəstəlikdir, ya yox.
Hər halda həm düşünmək, həm də yazmaq çox çətinləşmişdir, başqa vaxtlarda
əlim öz-özünə kağız üzərində gəzirdi, fikirlər haqqında isə heç danışmağa dəyməz
(dönə-dönə ildırımtək çaxan fikirlərinizlə fəxr edirəm: fikirlər toqquşur və ildırım
çaxır); hər halda səbirli olun, bu tumurcuq yavaş-yavaş açılır, ona görə onu
tumurcuq adlandırıram ki, kip bağlıdır.
Mən “Donadyo”nu başladım, amma hələlik çox az oxumuşam, hələlik
mahiyyətinə nüfuz edə bilməmişəm; onun172 yazılarından oxuduğum azca bir
hissə mənə çox cüzi təsir edib. Onun sadəliyini tərifləyirlər, amma sadəlik
Almaniyanın, Rusiyanın özəllikləridir.
Bu baba sevimlidir, amma onu səthi, üzdən oxuya biləcəyini əngəlləyəcək
gücdə deyildir. İndiyə qədər oxumağa macal tapmadıqlarım (hələlik Liondayam),
fikrimcə, Filipp üçün yox, Fransa üçün xarakterikdir. Floberin parıltısı, deyək ki,
onun küçənin qırağındakı qəfil şadlığıdır. (Bəlkə Siz bu abzası xatırlayırsınız?)
Tərcümə sanki iki adam tərəfindən edilmişdir, gah çox yaxşı, gah da anlaşılmaz
dərəcədə pis (Volfun yeni tərcüməsi çıxacaqdır.). Necə olursa-olsun, onu
məmnuniyyətlə oxuyuram, çox mötəbər oxucu olmuşam, amma həddən artıq
yavaş oxuyuram. Bu kitabla bağlı mənə mane olan şey qızların qarşısında
acizliyimdir, bu o səviyyəyə çatır ki, qızları təsvir edən müəllifə inanmıram,
şübhələnirəm ki, o da qızlara yaxınlaşmağa cəsarət etməyib. Müəllif sanki bir kukla
düzəldərək onu Donadyo adlandırıb ki, oxucuların diqqətini əsl Donadyodan
yayındırsın, real Donadyo tamam başqadır və başqa bir yerdə yerləşir. Yox,
doğrudan da, mənim üçün onun bakirə uşaqlıq illəri, bütün