, çünki bu qızın – o bizdə cəmi bir neçə gündür ki, işləyir – on
doqquz yaşı vardır, qeyri-adi dərəcədə güclüdür, inandırır ki, o, dünyada ən
bədbəxt adamdır, amma bunun səbəbini izah edə bilmir, o, bədbəxt olduğu üçün
bədbəxtdir, o, bacımın təsəllisinə möhtacdır (bacım isə keçmiş vaxtlardan, atam
demişkən, xidmətçilərin yanında oturmağı sevirdi). Mən bu kitab haqqında səthi
olaraq nəsə desəm, ədalətsizlik olar, çünki deyəcəklərim öz içimdən gəlir, kitabın
içindən yox. Əgər dünən kimsə qətl törətmişsə, – ola bilərmi ki, bu “dünən” nə
vaxtsa “srağagün”lə əvəz olunsun”? – onda həmin şəxs cinayətin təfsilatı
haqqındakı hekayətə qulaq asa bilməz. Bu hekayətlər onun üçün xoşagəlməz və
darıxdırıcıdır, həm də əsəblərinə toxunur. Təntənəsiz təntənə, qeyri-zəruri
zərurilik, heyranedici kinayə – heç birisi mənim zövqümcə deyildir. Rafael
Donadyonu dilə tutarkən, bunun ona çox lazım olduğuna baxmayaraq, tələbə
otağında olan yazıçı və həm də dördüncü – oxucu – elə eləyirlər ki, kiçik otaq tibb,
yaxud psixologiya fakültəsinin auditoriyasına çevrilir. Və üstəlik də kitabda ruh
düşkünlüyündən başqa bir şey yoxdur. Əvvəlki kimi, Sizin məqalə haqqında çox
düşünürəm. Qəribə olsa da, mənə elə gəlir ki, uydurma dialoqları reallığa
döndərmək üçün: yəhudlik! yəhudilik! – tənhalıq qüssəsindən yox, yüksək
dərəcədə düşüncənin nəticəsi ola nikah ittifaqları ola bilər və fikrimcə, mələk də
mahiyyətcə bu cür düşünür. Axı qüssə çəkmək üçün nikaha girənlər nəyi əldə edə
bilərlər? Tənhalığı bir başqa tənhalığın üzərinə qoymaqla isti, doğma ocaq yox,
katorqa yaradırlar. Bir tənhalıq digərində əks olunur, bu hətta gecənin
dərinliklərində və qaranlığında da bariz hiss olunur. Əgər tənhalıq inamın üzərinə
əlavə olunarsa, onda tənhalıq daha pis situasiyaya düşür (bu hətta zərif,
dərkolunmayan tənhalıq olsa belə). Nikaha girmək – əvvəlcədən dəqiq və ciddi
şəkildə buna inamlı olmaq deməkdir.
İndiki halda hər şeydən pisi odur ki (hətta mən də bunu gözləmirdim), bu çox
vacib