Asiyanın da hökmdarı olmaq üzrə idi.
Amma 33 yaşında ikən qəflətən şiddətli qızdırmaya tutularaq ölür. Bu ölümü
İsgəndərin Qordi düyünü qarşısında kobudluğu və səbirsizliyi kimi qiymətləndirirlər
(tərc.).
157
Çexiya aqrar partiyasının qəzeti.
158
Orta əsrlərdə Avropada mövcud olan, günahlardan təmizləmək üçün özünü
qamçılatmaq ayini.
159
Praqadakı bulvarın adıdır.
160
Orada Kafkanın atasının mənzili yerləşir.
161
“Sən mənə görə sındın”. (çex.)
162
Oyqen Levine (1883–1919) – Münhen Şura hökumətinin üzvü.
163
Əgər mən, hər halda, sanatoriyaya gəlsəm, əlbəttə ki, sənə məlumat verəcəyəm.
164
Axırıncı məktub Milenanın evinə ünvanlanmışdı.
165
Avstriya yazıçısı Adalbert Ştifterin (1805–1868) romanı.
166
Georq Kayzer (1878–1945) – alman dramaturqu və ekspessionisti.
167
Plan adlı yerdə Kafka 1922-ci il iyunun axırından sentyabrın ortasına qədər
yaşamışdır.
168
Kafka Erxendorfun “Vida” şeirini nəzərdə tutur.
169
Kafkanın sevimli şeiri olan “Çarxlı dəyirmanın yanındakı yolçu” şeiri nəzərdə
tutulur.
170
Kafka “Tribuna”dakı 2 aprel 1922-ci il nömrəsində dərc olunmuş “Bahar şlyapaları”
qeydlərini nəzərdə tutur.
171
Mlındakı Şpindler dağ kurortu (Çexiya).
172
Şarl Lui Filipp.
173
“Böyük yolda” (çex.) – görünür, kitabın adıdır.
174
İngilis yazıçısı Robert Stivensonun (1850–1894) “Şən oğlanlar və başqa macəralar”
kitabındakı novella.
175
Maks Brodun 1922-ci ildə çıxmış romanı.
176
Kafka həyatının son ilini birgə yaşadığı Dora Dimantdan bəhs edir.
CÜMƏ
Hər şeydən əvvəl, Milena, bu mənzil məsələsi nə olan şeydir, Siz bazar günü
oradan yazırdınız? Geniş və boş? Siz tənhasınız? Gecə və gündüz?
Yəqin ki, hər halda, gözəl bazar günü, üzləri “yazılmış vərəqlərə oxşar” olan
“yad adamlara qarşı” orada tənha oturmaq kədərlidir. Mənim vəziyyətim isə nə
qədər yaxşıdır! Mənim otağım balaca olsa da, amma burada əsl Milena vardır, o,
bazar günü Sizdən qaçıb gəlmişdi və inanın ki, onunla olmaq bir möcüzə idi.
Siz “heç kim”lilikdən