n maraqla soruşursan ki, iki dəfə iki neçə eləyər, onda bu, dəlinin
sual verməyinə bənzəyər, lakin ibtidai məktəbin birinci sinfində o, tamamilə
yerində verilmiş sualdır. Milena, mənim sizə sualımda hər ikisi – həm dəlixana,
həm də ibtidai məktəb birləşir, nə yaxşı ki, heç olmasa ibtidai məktəb də vardır. İş
bundadır ki, kimsə mənə yaxınlıq edərkən bir başqası ilə (Məsələn, Vaysla)17 digər
insani münasibətləri pozursa, insan təfəkkürünün məntiqinə əsasən, o, digərini
(yəni məni) azdırdığını, başqa sözlə, bir möcüzə elədiyini düşünür.
Niyə belə şeyləri düşünərək, onsuz da həyatımdakı bulanıq suyu bir az da
bulandırıram. Qarşımdakı mümkün ola biləcək yolların bir hissəsini təsadüfi bir
baxışla görürəm və əvvəlki olduğum yerdən nə qədər böyük, keçilməz məsafədə
olduğumu (başqa birisini yox, məhz özümü!) dərk edirəm (bu, ciddilik deyildir,
yaxşı düşünsəniz məhz təkəbbürdür) , və budur, Sizin məktubunuzu aldım, Milena.
Bu fərqi necə izah etməli? Kimsə çirkabda uzanaraq ölüm yatağında can üstədir və
bütün mələklərdən ən nəcibi olan ölüm mələyi gəlir, ona baxır. Bu adam,
ümumiyyətlə, ölməyə cəsarət edəcəkmi? O qıvrılır, çevrilir, yataqda eşələnir,
amma ölə bilmir. Xülasə, yazdıqlarınıza inanmıram, Milena, amma bütün bunlara
sübutum yoxdur, heç Dostoyevskiyə də həmin gecə heç kəs, heç nə sübut edə
bilməzdi, mən isə tamamilə inanıram ki, onu sənə sübut etsəm, həyatım bir gecə
uzanardı, yalnız onu sübut edə bilərəm (siz bir dəfə yelləncəkdəki adamı təsəvvür
etmişdiniz), amma mən özümə inanmıram. Bax, buna görə də bu sual
gülməli palliativ18idi. – Siz, yəqin ki, bunu dərhal başa düşdünüz. – Müəllim ya
yorğunluqdan, ya da başqa bir səbəbdən şagirdin düzgün cavabını eşidərkən
qəsdən özünə təlqin edir ki, şagird doğrudan da fənni başa düşür, amma şagird
cavabı hansısa qeyri-təbii bir yolla bilir və heç cür fənnin mahiyyətini başa düşə
bilməz, çünki belə izahı yalnız müəllim ona başa sala bilər. Amma şikayətlənməklə,
nəvazişlə, xahişlə, arzu ilə və ya