k yatdıqları halda niyə gün
işığına çıxsınlar? Onlar boz və kədərlidirlər, insanı da bu biçimə salırlar. Ah, iki
saatlıq həyatın iki səhifəlik yazıdan daha yaxşı olduğunu deməyin (məktub kasıb
olsa da, daha aydın və təmizdir). Siz, yəqin ki, məni başa düşdünüz, amma fərqi
yoxdur, deyilənlər mənə müraciətdir, mən isə çətin ki, günahsız olaram, çünki
yuxarıdakı sualları, qəribə olsa da, yalnız “heç vaxt”, “yox” deyə cavablandıra
bilərəm. Sonra isə Sizin əziz, əziz teleqramınız – gecə əleyhinə sakitləşdirici
teleqramınız gəldi, bu gecələr mənim çoxdankı düşmənimdir (əgər o, pis şəkildə
keçirsə, siz günahkar deyilsiniz, gecənin özü günahkardır; bu qısa qış gecələri yalnız
insanda əbədi yuxudan əvvəlki dəhşəti sevindirməyə qadirdir); düzdür,
məktubunuzda da çoxlu belə möcüzəli təsəlli vardır, lakin məktubda hər halda
yeganə məqsəd vardır – orada fırtına cövlan edir, teleqramın özü isə bu haqda heç
nə bildirmir. Amma, Milena, bu teleqrama mən belə cavab verə bilərəm: əgər
bütün qalan şeylərdən yayınıb Vyanaya gəlsəm və Siz bu deyilənləri (yuxarıda
dediyim kimi, onlar işsiz ötüşmədi, onlar məni çox mütəəssir etdi və haqlı olaraq
mütəəssir elədi, tamamilə olmasa da güclü şəkildə mütəəssir elədi) mənim üzümə
desəydiniz (onlar bu və ya başqa bir şəkildə mütləq deyiləcəkdi – sözlərlə yox,
fikirlərlə, baxışlarla, kirpiklərin titrəyişi ilə, yaxud da, heç olmasa, düşünməklə),
onda sanki bir zərbə ilə vurulmuş kimi, sadəcə, səndirləyər və tirtap yerə
sərilərdim, kimi köməyə çağırsaydınız da məni ayaq üstə qoya bilməzdilər. Amma
bu belə yaxşı qurtarmasaydı, onda daha pis ola bilərdi. Bax görürsünüzmü,
Milena?
Sizin F.
Milena, insan xüsusiyyətini tanımaq barədə Sizin bacarığınız necədir?
Bəzən bundan şübhələnməyə başlayıram, məsələn, Siz Verfeldən yazanda;
Sizin sətirlərinizdə məhəbbət də hiss olunur (ola bilsin ki, təkcə məhəbbət), lakin
bu, anlaşılmayan məhəbbətdir, çünki başqa şeyləri bir kənara qoyaraq, Verfelə bir
insan kimi baxaraq onu gonbul kimi