Çalışın dediklərimdən də artıq şeylər
qavrayasınız!), istəmirəm ki (düşünməyin ki, kəkələyirəm), istəmirəm ki, Vyanaya
gəlim, çünki zəif ruhum belə gərginliyə tab gətirməz. Mən ruhən xəstəyəm, ağ
ciyərlərimin xəstəliyi isə onun nəticəsidir ki, ruhi xəstəlik öz məcrasından çıxmışdır.
Artıq dörd-beş ildir ki, xəstəyəm, o vaxtlar nişanlı idim. (Sizin sonuncu
məktubunuzun qayğısız, şən ovqatını özlüyümdə heç cür izah edə bilmirdim, yalnız
sonradan başa düşdüm: daim unuduram ki, Siz hələ belə gəncsiniz, Sizin, yəqin ki,
heç iyirmi beş yaşınız da yoxdur, cəmi iyirmi üç ancaq olar. Mən otuz yeddini
adlamışam, demək olar ki, otuz səkkiz yaşım var, Sizdən tam bir yeniyetmənin yaşı
qədər böyüyəm, gecələri qoca adamlar kimi yuxusuz keçirdiyimdən və
başağrılardan saçlarım çallaşmışdır). Bütün bu uzun tarixçəni onun həqiqətən
mürgüləyən təfərrüatları ilə birgə sizin üçün eşələmək istəmirəm. Mən indi də bir
uşaq kimi, lakin unutmaq qabiliyyəti olmayan uşaq kimi həmin detallardan qorxub
dəhşətə gəlirəm. Ümumiyyətlə, hər üç nişanımda bütövlükdə günahkar çıxdım,
mübahisəsiz günahkaram, hər iki qızı bədbəxt eləmişəm (burada birinci qız
haqqında danışıram, ikincisi haqqında danışa bilmərəm, o çox hissiyyatlıdır, hər bir
söz, hətta ən xoş söz belə ona dəhşətli inciklik gətirə bilər və onu başa düşürəm),
məhz ona görə ki, onun bütün səylərinin əksinə olaraq (əgər istəsəydim, yəqin ki,
özünü fəda edərdi) bütün vaxt şən, sakit, qətiyyətli, qısası, ailə həyatına hazır
olmağı bacarmadım, amma təkrar-təkrar öz təşəbbüsümlə ona bu haqda söz
verməyimə baxmayaraq, onu kədərlə sevməyimə baxmayaraq, beləsi ilə ailə
həyatı qurmağı qətiyyən arzu etmədiyimə baxmayaraq onu başa düşürəm.
Təxminən beş il mən daim ona (daha doğrusu, özümə) zərbələr vurdum.
Xoşbəxtlikdən o, sarsılmaz imiş – prussiyalı və yəhudi qarışığı güclü qarışıqdır, zəfər
qazanan qarışıqdır. Mən belə möhkəm deyildim; düzdür, o yalnız əzab çəkməli
olurdu, mən isə eyni vaxtda həm zərbələr endirir, həm də