yerdə
yaşamaq istəyirəm. O da getməyə hazırlaşır və biz orada görüşməliyik. Mən orada
bir neçə gün qaldıqdan sonra Konstantincbaddakı valideynlərimin yanında da bir
neçə gün qalmağım mümkündür, sonra isə Praqaya gedəcəyəm; bu səfəri
nəzərdən keçirib başımın vəziyyəti ilə müqayisə edəndə mən elə hisslər keçirirəm
ki, yəqin Napoleon da Rusiya səfərini planlaşdırarkən, əvvəlcədən onun nəticəsini
dəqiq bilsəydi, bu cür hislər keçirərdi.
Sizdən ilk məktub gələn vaxt, bu, nəzərdə tutulan toydan bir az əvvəl olmuşdu
(planlar bütövlükdə və tamamilə mənim əllərimin işi idi), sevindim və məktubu
ona göstərdim. Sonra isə... yox, kifayətdir, daha bircə kəlmə də bu barədə
yazmıram, bu məktubu cırmaq istəmirəm, bizim oxşar cəhətlərimiz çoxdur, amma
əlimin altında soba yoxdur və mən dəhşətlə düşünürəm ki, belə başladığım
məktubları tamamlayaraq həmin qıza da göndərə bilirəm.
Lakin bunların əhəmiyyəti yoxdur, mən, teleqram gəlməsəydi də, Vyanaya
gələ bilməyəcəkdim, əksinə, teleqram gəlişimin xeyrinə ola biləcək bir
arqumentdir. Mən yəqin ki, gəlməyəcəyəm, amma bu, baş versə belə, — bu heç
vaxt baş verməyəcək — Vyanada olsam, mənə nə nahar, nə şam lazım
olmayacaqdır, mənə bir xərək lazım olacaqdır ki, bir az uzanıb dincəlim.
Sizin F.
Əgər Siz bircə dəfə mən Karlsbadda olarkən “tələb olunanadək” tipli məktub
yazsaydınız... Yox, yaxşısı budur ki, əvvəlcə Praqaya yazarsınız.
Sizin dərs dediyiniz ağlagəlməz məktəblər hansılardır ki, iki yüz şagirdi vardır,
ya əlli şagirdi? Mən çox istərdim ki, axırıncı sırada oturub bütöv dərs boyu orada
qalım, onda mən sizinlə hər cür görüşdən imtina edərdim (onsuz da o baş
tutmayacaqdır), hər cür səfərdən çəkinərdim. Kifayətdir, qurtarmaq bilməyən bu
kağızlar insanın gözünü qıcıqlandırır və bu da onu yazmağa təhrik edir.
***
Əvvəl yazdıqlarım nahardan sonra idi, indi isə on birə azca qalır. Mən hər şeyi
həmin vaxt bacardığım qaydada qurdum. Praqaya teleqraf etdim ki, Karlsbada gələ
bilməyəcəyəm, bunu əsəb pozuntusu ilə