n ki
yəhudisən, qorxunun nə olduğunu bilirsən), təsəvvür edirsən ki, bu, ən yaxşı halda,
Karl meydanının arxasındakı dəlilər evinin bağçasında küt, axmaq baxışlarla
heyvani ömür sürməkdir.
Yaxşı ki, sən beləsən. Çoxlu vuruşlara qatıldın, bu işdə dostunu da, düşmənini
də bədbəxt etdin (ətrafında isə düşmənlər yox, çoxlu dostların var idi), artıq əlil
oldun, oyuncaq tapançanın təkcə görünüşündən titrəyən birisi ikən, birdən-birə
dünyanın xilası naminə böyük vuruşun iştirakçısı kimi görünürsən. Bütün bunlar
qəribə deyilmi?
Həmçinin də sənin həyatının yaxşı hissəsi (bunları yəqin ki, heç kəsə
danışmamısan) iki il bundan əvvəl kənddə yaşadığın həmin səkkiz aydır,34 o vaxt
sən hər şeyi yekunlaşdırdığını güman edərək, əməllərinin şəksiz düzgünlüyünə
əsaslanıb özünü azad hiss etdin, – məktublarsız, Berlinlə35 bu beşillik gərgin
yazışmalarsız, xəstəliyin qanadları altında – buna görə özündə heç də çox şeyləri
dəyişməli olmadın, sadəcə, varlığının əvvəlki incə konturlarını daha qalın xətlərlə
çəkməli oldun (ona görə də çal saçlarının arasındakı sifətin, altı yaşında olduğun
vaxtdan bəri, demək olar ki, dəyişilməmişdir).
Təəssüf ki, bunların son olmadığını son il yarımda başa düşdün və onda da elə
yıxıldın ki, ondan aşağı yıxılmağa yer yoxdur (son payızı nəzərdə tutmuram, onda
vicdanla nikah barədə mübarizə edirdim) və dalınca da başqa insanı dartdın, əziz,
mehriban qızı, fədakar qurban nümunəsini, – ah, bundan aşağı daha getməyə heç
yer yoxdur, dibsizlikdə belə yer yoxdur.
Yaxşı, səni indi Milena çağırır, onun səsi ağlına və ürəyinə eyni qaydada nüfuz
edir. Əlbəttə, Milena səni tanımır, sənin bir neçə hekayələrin və məktubların onun
gözlərini tutub; o, dəniz kimidir – onda olan güc dənizin gücü kimidir, özünün
bütün fəlakəti ilə səni çulğalayır, bütün gücü ilə çırpınır, bəzən də çaşaraq ölüləri,
əsasən də, uzaqdakı ayı izləyir. O səni tanımır, amma, ola bilsin ki, həqiqəti hiss
edir və səni çağırır. Çünki sənin real varlığın onun gözlərini