əzilib-büzülmədən (bu, xüsusilə onu
bərkdən oxuduqda hiss olunur, sənə belə yerləri göstərə bilərəm); və musiqi ifası
üslubundadır – bu, həqiqətən, yazıq və gülməli ixtiradır, bu yalnız ona yarayar ki,
qızı cinləndirib (mən də daxil olmaqla bütün dünyanı əsəbiləşdirirdi) – hekayənin
yaxşı bir şey vəd etmədiyi vaxta qədər onu bir kənara tullayaraq qəzəbinin
sönməsi və öz içində parçalanması onun yaxşı sonluğu olardı. Qəribə psixoloq olan
hekayəni danışan adam bununla tamamilə razılaşar, axı onun özü həmin “yazıq
Şpilman”dır, çünki bu tarixçəni (sənin göz yaşlarınla bol-bol mükafatlandırılmış) ifa
edir, özü də çox pis, qeyri-musiqili şəkildə ifa edir.
Çərşənbə
Sən yazırsan: “Ano mas pravdu, mam ho rada. Ale F., i Tebe mam rada”60. Mən bu
frazanı çox diqqətlə oxudum, sözbəsöz, xüsusən “də”üzərində dayandım, hər şey
düzdür, əgər düz olmasaydı, sən Milena olmazdın (bəs əgər sən olmasaydın, onda
mən nə olardım?). Bu hətta çox yaxşıdır ki, bunları sən Vyanada yazırsan, əgər
bunları Praqada desəydin, mən hər şeyi gözəl başa düşürəm, ola bilsin ki, hətta
səndən də yaxşı başa düşürəm; hansısa bir zəiflik səbəbindən bu frazanın
öhdəsindən gələ bilmirəm, sonsuz olaraq oxuyuram, ən nəhayət, onu mən də
yazıram ki, onu sən də görəsən və biz onu birlikdə oxuyaq, gicgah-gicgaha (sənin
saçların mənim gicgahlarıma toxunur).
***
Səndən karandaşla yazılmış iki məktub gələnə qədər bunları yazmışdım.
Doğrudanmı, sən elə düşünürsən ki, onların gələcəyini mən bilmirdim? Amma
bunları çox dərinliklərdə bilirdim, insan orada daim yaşamır, o, yer üzərindəki aşağı
həyat tərzinə üstünlük verir. Bilmirəm ki, niyə həmişə mənim təkbaşıma olaraq bir
iş görəcəyimdən qorxursan. Məgər kifayət qədər aydın şəkildə bu haqda
yazmadım? Xanım Kolerə61 isə ona görə teleqram göndərdim ki, tam üç gün – özü
də dəhşətli günlər – səndən heç bir məlumat, hətta teleqram belə ala
bilməmişdim, az qalırdı ki, sənin xəstələndiyini düşünüm.
***
Dünən öz həkimimin yanında oldum, o müəyyən