“Bədbəxt adamlar” adlı ilk romanını yazırdı
və dostu, ədəbiyyatşünas Qriqoryevlə birgə yaşayırdı.7 O, bir neçə ay ərzində
stolun üstündə bir qucaq yazılmış vərəqləri görsə də, manuskripti8yalnız roman
hazır olanda əlinə almışdı. Qriqoryev romanı oxumuş, heyrətə gəlmiş və
Dostoyevskiyə heç bir kəlmə demədən o dövrün məşhur tənqidçisi Nekrasova
aparmışdı. Gecə saat üçdə Dostoyevskinin qapısının zəngi çalınır. Qriqori Nekrasov
içəri təpilib onu qucaqlayır və öpür, əvvəllər onu tanımayan Nekrasov
Dostoyevskini “Rusiyanın ümidi” adlandırır, onlar bir saat, iki saat, əsasən, roman
haqqında danışırlar, yalnız səhər açılanda ayrılırlar. Sonralar bu gecəni həyatında
ən xoşbəxt gecə adlandıran Dostoyevski pəncərəyə yaxınlaşaraq onun ardınca
baxır, göz yaşları içində hıçqıraraq heç cür özünü ələ ala bilmir. Dostoyevski
özündə yaranmış hisləri sonralar təsvir edib. Onu haradan oxuduğumu dəqiq
xatırlamasam da, təxminən belə idi: “Necə də yaxşı insanlar vardır! Necə xeyirxah,
necə nəcibdirlər! Mən isə nə qədər miskinəm! Əgər onlar qəlbimə boylana
bilsəydilər. Amma mən onlara danışsam da, inanmayacaqlar”. Dostoyevskinin
sonralar onların yolunu davam etməyə qərar verməsi isə artıq arabeska9 idi, o,
məğlubedilməz gəncliyin təxəyyülü idi, bunun təsvir olunan əhvalata heç bir dəxli
yoxdur, yəqin tezliklə sovuşmuşdu. Başa düşürsünüzmü, əziz Milena xanım, bu
əhvalatın təfəkkür üçün nüfuzedilməz olan gizli mənasını anlayırsınızmı? Fikrimcə,
iş bundadır ki, Qriqoryev və Nekrasov, ümumiyyətlə desək, Dostoyevskidən heç də
nəcib olmayıblar, amma Siz indi ümumi baxışlardan imtina edirsiniz (həmin gecə
bu heç də Dostoyevskiyə də lazım deyildi, ayrı-ayrı hallarda onun nə faydası ola
bilər ki?). Siz yalnız Dostoyevskiyə qulaq asın, Siz yalnız o vaxt Qr. və N. — in
misilsiz olduqları qənaətinə gələcəksiniz və görəcəksiniz ki, D. çirkin, hədsiz
dərəcədə miskindir, o heç bir vaxt bu yüksəkliklərə çata bilməyəcəkdir, onun
haqqında Qr. və N. — in dedikləri eşidilməmiş