düşüncəni qəbul edən insanlarda artıq özünü inkişaf etdirmək, yanlış olanı dəyişdirmək, mənfi keyfiyyətləri atmağa çalışıb daha çox müsbət keyfiyyətlər mənimsəməyə çalışmaq kimi bir meyl olmur. Çünki məqalənin başında qeyd etdiyim yanlış fərziyyələrin mənfi təsirləri səbəbiylə kütlələrdə, həqiqətən də, insanın xarakterlərin onun “mənşəyi” ilə əlaqədər olduğuna inanılır və belə qəbul edilir. Dolayısı ilə insanların özlərini inkişaf etdirə bilməməsinin, ideal insan olmaq üçün çalışmağa cəhd etməməsinin və bundan qaynaqlanan degenerasiya, passivlik, geriləmə cəmiyyətlərin inkişafının qarşısını alan əsas səbəblərdən biridir.
Bəs yaxşı, əslində, doğru olan nədir?
Həqiqət bundan ibarətdir ki, insan heyvandan törəməyib və təkamül etməyib. İnsanı Allah yaradıb. Sahib olduğumuz xarakterlər də sözdə “mənşəyimiz” heyvanlardan gələn xüsusiyyətlərin təzahürü deyil, Allahın yaratdığı və insana fitrət olaraq bəxş etdiyi davarnış formalarıdır.
Yer üzündə yaşadığımız bu müddət, həyat dediyimiz bu gedişat yalnız qısa bir təlimdir. İnsanın yaradılma məqsədi də bu təlimdən keçərək ideal bir insan olmaq üçün lazımi əxlaqi keyfiyyətləri mənimsəməkdir. Bunun üçün Allah həyatımız boyu fərqli-fərqli hadisələr çıxardaraq insanı öyrədir, təlim keçir. Nəticədə də, Allahın, bu dünyanın, öz varlığının fərqində olan, həyatın məqsədini və mahiyyətini anlayan və bu məqsəd üzrə yaşayanlar xarakterlərini inkişaf etdirib ən ideal səviyyəyə salıb sonda hədəflənən əxlaqi keyfiyyətləri qazanmış olurlar.
Bu baxış bucağı ilə baxanda görürük ki, burda artıq “mən beləyəm də, neyniyim”,- deyə bilmərik. Hər insanın xarakteri yaradılışdan fitrətən fərqli dərəcələrdə və formalarda ola bilər. Lakin bu heç kimə bəhanə deyil. Burada olma məqsədimiz də məhz hansı dərəcədəyiksə, o dərəcədə qalmaq deyil özümüzü inkişaf etdirib ən gözəlinə çatdırmaqdır. Bəzi insanlar yaradılışdan səbirli, nəzakətli, doğru danışan xarakterə sahib ola bilərlər, lakin onların da əksik olan başqa yönləri vardır. Səbirsiz biri səbri