xəbər verir. Bəra ibn Azib, Abdullah ibn Abbas və Qatadəyə görə əzabdan məqsəd qəbir əzabıdır. Qurtubi nəql edir ki, Hz. Əli (r.a) də bu fikirdə olmuşdur.[11]

“Onlar öz günahlarına görə (suya) qərq edildilər və oda atıldılar. Onlar özlərinə Allahdan savayı köməkçilər tapmadılar.” (Nuh, 71/25)

“Və oda atıldılar” kəlməsinin başındakı “fə” ədatı atəşə atılma prosesinin boğulmadan dərhal sonra olduğunu dolayısilə qəbir əzabına dəlalət edir.[12]

“Çoxluğa (bir şeyin çox olması ilə öyünmə) hərisliyiniz başınızı o qədər qatdı ki, qəbirləri ziyarət etdiniz (ölülərinizi də saymağa başladını). Yox-yox! Siz (aqibətinizi) hökmən biləcəksiniz! (Bir daha vurğulayıram) Siz (aqibətinizi) tezliklə biləcəksiniz! Xeyr! Kaş ki, yəqin biləydiniz. Siz Cəhənnəmi mütləq görəcəksiniz! Onu həqiqətən öz gözünüzlə mütləq görəcəksiniz! Sonra, o gün nemətlər barəsində hökmən sorğu-suala tutulacaqsınız.” (Təkasur, 102/1-8)

Hz. Əli (r.a) deyir ki, “Bu ayələr nazil olsanda qəbir əzabı mövzusundakı qənaətimiz qətiləşdi.[13]

“Tezliklə biləcəksiniz!” yəni bu gün dünyada ikən, qəbir həyatı və axirətlə bağlı irəlidə görəcəyinizi izah etdiyimiz xüsusları qəti olaraq qəbul etməsəniz “onu həqiqətən öz gözünüzlə mütləq görəcəksiniz!”.[14]

Qurtubi belə deyir: “Bu surə qəbir əzabının varlığından xəbər verir. Qəbir əzabına iman etmək və onu qəbul etmək fərzdir. Uca Allah mükəlləf olan bəndəsini qəbirdə dirildəcək və ona həyatda ikən sahib olduqlarını orda verəcəkdir. Beləcə insan özünə soruşulacaq sualları anlayacaq, nə cavab verəcəyini biləcək, Rəbbindən gələni qavraya­caq, qəbirində özünə hazırlanmış olan həyatı görə biləcəkdir. Əhli-sünnənin qəbul etdiyi görüş və müsəlmanların qənaəti belədir.[15]

Hədisi-şəriflər

Rəsulullah (s.ə.s) velə buyurmuşdur: “Sizdən biri ölüncə, ona səhər-axşam Cənnət və ya Cəhənnəmdəki yeri göstərilər. Cənnət əhlindəndirsə yeri Cənnət əhlinin, Cəhənnəm əhlindəndirsə yeri Cəhənnəm əhlinin yeridir. Sonra ona “Allah səni qiyamət günü dirildənə qədər,