insanı keyfiyyətlər də onu tərk edəcəkdir. Tərk edilənlərin önündə isə həya olacaqdır. Həyası olmayan kəs nə istəsə edəcəkdir. Beləcə insan “Allahın qulu olmaqdan xilas olub azadlığımı qazanım” deyərkən, nəfsinin köləsi olub, bütün varlığın əsiri olacağını heç düşünmədimi? O Allahdan uzaqlaşınca insanlıq və insani keyfiyyətlər də ondan uzaqlaşacaqdır, deyə fikirləşmədimi? O uzaqlaşarkən hara yaxınlaşacağının fərqinə varmadımı? Təbii ki, bu yer həya qəbiristanlığı, iffətin, abırın dəfn edildiyi məkan olacaqdır. Və bilin ki, qəlbinizdəki iman gedərsə özünə bir yol yoldaşı da seçər, onu da özü ilə aparar. Bu yol yoldaşı isə həyadır. RasulUllah (SallAllahu aleyhi və səlləm) buyurur:
-“Utanmırsınızsa istədiyinizi edin!” İnsanlar bu cümlənin gerçək mənasını dərk etsəydilər bu gün yer üzündə nə bir zülm qalardı, nə də bir damla neft üçün axıdılan min damla qan… Yaşadığımız dövrdə nə əxlaqsız öz geyimindən, əslində isə əynində geyim olmadığından utanmır, nə yalançı yalanından, nə də oğru oğurluğundan utanmır.
İnsanlara əxlaqın yaşatdığı gözəlliklərdən bəhs etmək əvəzinə elm xadimimizdən biri çıxıb: “Biz heyvanlar qədər dəmi, sərbəst yaşa bilməyəcəyik?-söyləyir.
Halbuki heyvanlar qədər azad yaşamaq üçün lazım olan əxlaqsızlıq, ancaq Şeytanı sevindirər. Hətta qarşılaşdığımız, acınacaqlı hallardan biri də valideynlərin övladlarından şikayət etmələridir:
-Övladım çox utancaqdır, heç bilmirəm necə edim?!”
Ey həyalı övladından şikayətçi olan valideyn! Bilsəydin ki, necə xoşbəxtsən… Ona görə xoşbəxtsən ki, həyasını itirmiş cəmiyyətdə yaşayan həyalı bir övladın var. Siz indi onda olan utancaqlığa təhlükəli bir xəstəlik kimi baxırsınızsa ola bilər onu bu xəstəlikdən müalicə edəsiniz. Amma bu zaman övladınızı daha qorxunc bir xəstəliyə-həyasızlıq xəstəliyinə düçar etmiş olarsınız. Bax əsl təhlükə budur. Çünki həyalı olmaq, həyasızlıqdan daha yaxşıdır. Unutmayın ki, həya duyğusunu məhv etmək çox asandır, lakin yenidən diriltmək isə bəlkə də mümkün olmayacaq qədər çətindir.