simvoludur. Kim anasına «səviyyəsiz məxluqat» deyə bilər? Alçaldıcı formada «tükəzbanlar» deyə bilər? Lap o ana cahil, savadsız, bilgisiz olsun. O sözü anaya deməyə dil necə gələr?..

Pafosla demirəm bu sözləri. Öz anamı gözümün önündə tutuban deyirəm: mənə can verən, ilk sevgini, düzgün tərbiyəni, insanlığı aşılayan qadına sevgi və hörmətdən başqa içimdə başqa duyğu olmayıb mənim. Savadsız ola bilər, amma övladlarına qarşı insani davranışlar, təhsilli və savadlı olması üçün verdiyi dəstək, düzgün əxlaq və tərbiyə, çəkdiyi zəhmət onu bizim gözümüzdə müqəddəsləşdirən amillər olub. Yaxşını görüb yaxşı düşünmüşəmsə, deməli, pis yazıb təhqiredici söz deyən «yazar» da ailəsində və onu əhatə edən mühitdə təhqir və səviyyəsizliyi görüb, yazıb. Başqa heç nə ola bilməz.

Bu gün cəmiyyətimizdə hər cür mənfur insana da rast gəlmək olar, insan kimi insana da. Kişisindən, qadınından asılı olmadan — yaxşı da var, pis də. Əgər bu gün cəmiyyət mənfi özəlliklərlə doludursa, bunu orda yaşayan xanımların üzərinə yıxmaqla özlərinə təsəlli verən kişilərin kişiliyindən şübhə edərəm. Bir dəfə də demişdim, Azərbaycan kişisi qadınına nə cür münasibət göstərirsə, mütləq onun əks-təsirin də görür. Və görəcək. Aynada yansıyan obyekt kimi.

Əlbəttə, o yazıların içində razılaşdığım, haqq verdiyim məqamlar da var. Demirəm elə qadın yoxdur, bu gün pulu olduğu halda savadını deyil, sərvətini artırmağı düşünür. İmkanı olduqca kitab oxuyub ağlını, beynini qidalandırmaq əvəzinə, səyahətə çıxıb dünyagörüşünü, mədəniyyətini, ədəb və etiket qaydalarını, xoş rəftarını, nəzakət və incəliyi özünə aşılamaq yerinə gününü alış-verişə, dedi-qoduya, mənasız işlərə sərf edir. Var belə qadınlar. Amma… Eyni zamanda belə kişilərimiz də var. Bunu da deyək.

Məqaləmin əvvəlində Atatürkün söylədiyi fikri nahaq yerə yazmamışam. Bir cəmiyyətdə nöqsan varsa, inkişaf yoxdursa, bu, o cəmiyyətdə yaşayan həm qadının, həm kişinin uğursuzluğundandır. Sanki bizim millətin kişiləri gecə-gündüz elmlə, yaradıcılıqla