Bir tərəfdən cahillər, irticaçılar, nadanlar, məlumatsızlar tərəfindən olan təhlükə. Bəşər, daima cahil, xəvaricvari, ətalətli, özünəqapanmış, ağ-qaradan başqa rəng seçməyən firqə tərəfindən təhlükəyə məruz qalıb. İkinci bir tərəf - məsuliyyət problemidir, daha dəqiq desək, qorxulu və tez yayılan bir mikrob olan məsuliyyətsizlik, biveclik sindromudur.

Misallara müraciət etsək, daha yaxşı olar. Diqqət yetirək: hər zaman nadanlar, cahillər, insanı optimal inkişafdan saxlayanlar mövcud olublar. Rəsulallahdan (s) öncə də olub, Rəsulallahın (s) mübarək zamanında da olub, Rəsulallahdan (s) sonra isə tarixdə dəqiqliklə gözə çarpır. Misal üçün, xəvariclər hərəkatı. Onlar öz qaragürühçü cahillikləri ilə, Həzrət Əli (ə) kimi elm simvolunu məhv etməyə çalışıblar. Bir qədər yaxına gəlsək, elə əsrimizin əvvəlində müsəlmanların içində cahillik o miqdarda olub ki, elm, tərəqqi, inkişaf daşıyıcıları olan insanların evini yandırıblar, günlərini qara ediblər.

Buna misal olaraq, Mirməhəmməd Kərim Qazi ağanı göstərə bilərik. Müsəlman qadınların təhsil almaqlarının tərəfdarı olan bu alim, cahillər, qaragüruhçular tərəfindən dəfələrlə hücüma məruz qalmışdır, hətta evi də yandırılmışdı. Günümüzə də gəlsək görəcəyik ki, vəziyyət həç də yaxşı deyil. Həm islamdankənar, həm də İslamın içində cahilliyindən, nadanlığından bəşərin inkişafına həddən ziyadə zərbə vuranlar var. Bunlar məsələnin bir