ə etdiyi ərəb əlifbasını qadağan edib, onun yerinə çin dilinin fonetikasına uyğun latın əlifbasını təsis etmişdi. Maonun kommunist rejimi bu yolla addım-addım uyğurları çinliləşdirmək istəyirdi.

Çinin uyğurlara qarşı diskriminasiya siyasətinin səbəbi.

Çinin uyğur siyasətinin səbəbi: bölünmək, parçalanmaq. Bu, birmənalı olaraq, belədir. Məsələ ondadır ki, Çin uzun illərdir tərkibindəki muxtar bölgələrlə problemlər yaşayır. Məsələn, son vaxtlar Çinə aid olan Honq Konqda rəsmi Pekinin siyasətinə qarşı ciddi etiraz aksiyaları keçirilir. Honq Konq 1997-ci ilə qədər Böyük Britaniyaya məxsus idi. Yəni, kapitalist Honq Konqluların kommunist xan çinlilərlə kültür, dünya görüşü kimi fərqləri var. Hərçənd, Çin kommunizmi özəl mülkiyyətə, bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə, rəqabətli iqtisadi sistemə üstünlük verir.

Çin rejiminə görə, Tibet bölgəsi də müstəqilliyə can atır. Başqa bir muxtar bölgə olan Daxili Monqolustan da müstəqil Monqolustana birləşmək istəyir. Üstəlik, Çin, 1950-ci ildə müstəqilliyini elan etmiş Tayvanı da öz əyaləti hesab edir. Tayvanda ABŞ-ın hərbi bazaları var və bu səbəbdən bu adaya birbaşa hərbi intervensiyaya risk eləmir.

Çinə görə, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra onun da ərazi bütövlüyü təhdid altındadır. Rejim uyğurlara qarşı maksimum basqı siyasətini gücləndirir və onları “təhsil düşərgələri” adı altında daha bərbad və qapalı yerlərdə saxlayır. Artıq Niderland və Kanada hökumətləri Çinin uyğurlara qarşı soyqırım siyasətini parlament səviyyəsində tanıyıblar.

Qeyd edim ki, Çində dövlət sponsorlu milliyətçilik dalğası, anti-uyğur milliyətçiliyi və 2001-ci il 11 sentyabrdan sonra ortaya çıxan islamofobik atmosfer uyğurların dövlət tərəfindən yadlaşmasına səbəb olmuşdur. Eyni zamanda, düşünürəm ki, Çinin uyğur siyasətində geopolitik səbəblər də var. Bu, ondan ibarətdir ki, bölgənin iqtisadi və demoqrafik olaraq Çinin Mərkəzi Asiyadakı təsir arealının artırılması və müxalif düşüncəli uyğurların birdəfəlik aradan qaldırılmasına xidmət