"İnsanın ilk mədəni təkamülü: Biz hamımız göbeklitepeliyik!"

İnsanın bioloji tarixi milyon illər öncəsinə gedir. Ancaq mahiyyət etibariylə insanın tarixi onun ilk mədəniyyət qurduğu andan başlayır. İnsan mədəniyyət qurduğu ana qədər öz insan mahiyyətini dərk etməmişdir.
İnsan sosial, siyasi, fəlsəfi, iqtisadi olaraq insan statusunu bundan sonra aldı. Məhz özünə mədəniyyət quraraq.
Mədəniyyət özü təkamüldür. Bu inqilabi təkamüldən sonra insan dünyaya hakim oldu.

İnsan cəmiyyətləri formalaşdıqca genişləndi. Mədəniyyətin ilkin formalaşdığı ərazilərdən başqa coğrafiyalara köçdü. Həmin yeni coğrafiyalara gələn insanlar özlərini o yerlərin sakinləri olaraq adlandırdılar və kimliklərini başqa formada təsnifatlandırmağa başladılar.

İnsanların bir-birinə qarşı siyasi-iqtisadi mənafelərini təmin edə bilmək üçün başqa kimlik zəruri idi. Dəyişən sadəcə coğrafi amilin gətirdiyi yenilik də deyildi. Düşüncə və inanclar da siyasi-iqtisadi mənafelərə xidmət etdirildi. Məhz buna görə də fərqli dinlər formalaşdırıldı.

Yəni, insanların bir-biriylə mübarizəsi üçün fərqli kimliklər, dinlər, baxışlar, etno-coğrafi xüsusiyyətlər gərəkli idi. Bir tayfaya hücum edən digər tayfa üzvlərinə necə deyə bilərdilər axı siz bunlarla eyni düşüncədən, eyni kökdən və ən əsas da ilkin eyni mədəniyyətdən gəlirsiz?
Deyildi ki, onlar düşməndilər. Sizdən fərqli düşünürlər, sizdən fərqli yerdə yaşayırlar, sizdən fərqli şeyə inanırlar, sizdən fərqli tayfa, millətdilər.

İnsanın ilk mədəniyyət ocağı bugünün ən son tapıntılarının aşkarladığına görə Türkiyənin cənub-şərqində olan, Mesopotamiyanın şimal-qərbi kimi bilinən Göbeklitepe adlandırılan yer hesab olunur. Təxminən 12 min ilə yaxın tarixi olduğu bildirilir.
İnsanoğlu buralarda yerləşdi, birləşdi, qurdu, düşündü, formalaşdı və mədəniyyət yaratdı. Həmin mədəniyyəti də ötürdü gələcəyə.

Bugün üzərindən min illər keçsə də insanlıq öz vahid kökündən çox sahələrə parçalanmış formadadı. Bugün dünya ingilisə, almana, çinliyə, ərəbə, türkə,