r əsasən oğuzlardır, orta təbəqədə və dağlarda yaşayanlar isə qıpçaqlardır. Bu gün Krım türklərinin dili ilə Azərbaycan türklərinin dilindəki oxşarlıq daha çox bununla bağlıdır.

Qıpçaqların Azərbaycana, ümumiyyətlə, Yaxın və Orta Şərqə gəlişini rus tarixşünaslığında bir qədər “cavanlaşdırıblar”. Gürcü mənbələri isə bu prosesin eranın ilk əsrlərindən başlandığını yazırlar. Hətta gürcü xronikalarında sonradan gələn qıpçaqlarla əvvəlki qıpçaqlar arasında termin formasında fərq qoyulur. Belə ki, qədim qıpçaqlar qaqani kivçaki, XI əsrin sonu, XII əsrlərdə gələn qıpçaqlar isə axali kivçaki, yəni “yeni qıpçaqlar” adlandırılır.

Qipçaqlarin yazılı abidələri

Qıpçaqların yazılı abidələrinə gəlincə, bu abidələr istər epos formasında, istər Altay türklərinin şah əsərlərindən sayılan “Maday kara”, istərsə də “Alpamış” dastanı formasında olub. Bu abidələr dövrümüzə qıpçaq dilində gəlib. Eləcə də, “Manas” eposu. Çünki qazaxlar, qırğızlar qıpçaq dil qrupuna daxildir. Eyni zamanda çox sayda dini ədəbiyyat da dövrümüzə qıpçaq dilində gəlib çatıb. Həmin qıpçaq dilində olan mətnlər hazırda Qazaxıstanda xüsusi olaraq işlənib hazırlanır. Ukraynalı alim A. Qarkavets bu mətnlərin üzərində işləyir və “Kipçakskie tekstı” adı altında qalın kitablar çap etdirib. Təəssüf ki, orada “Kodeks Kumanikus” öz əksini tapmayıb. Yəqin ki, yaxın zamanda o da tərcümə olunar. Dövrümüzə qədər qıpçaq dilində kifayət qədər ədəbiyyat gəlib çıxıb.

Dinin etnosu sıradan çıxarması – adları türk, özləri xristian olan bolqarlar

Elmdə xristian qıpçaqların etnik kimliyini itirməsinə dair məqamlara da rast gəlmək olar. Bəzən müəyyən bir dinin qəbul edilməsi sonradan etnosun milli kimliyindən uzaqlaşması ilə nəticələnir. Bunun bariz nümunəsi olaraq, bolqarları misal çəkmək olar. Faktiki olaraq, bolqarlar Volqa bulqarları ilə eyni kökdəndir və türkdürlər. Xristianlığın qəbulu nəyə gətirib çıxardı? Bolqarıstan ərazisində yerləşən bulqar tayfaları xristianlığı qəbul etdikdən sonra Asparux dövründən