n konqlomeratından ibarət idi. Bu konqlomerat sonrakı dövrlərdə nəinki Göytürk xaqanlığının zərbə qüvvəsini təşkil edirdi, eyni zamanda Şərqi Göytürk xaqanlığı çökəndən sonra, onun əvəzində burada daha böyük bir dövlət yaranır: XƏZƏR XAQANLIĞI. Xəzər xaqanlığının idarəetmə strukturuna gəldikdə, bu, tamamilə türk törəsinə uyğundur. Sadəcə olaraq Qərbi Göytürk xaqanlığı parçalanandan sonra, burada iki nəsil arasında savaş gedir. Dolu nəslindən olan bulqarlarla aşina nəslindən olan xəzərlər bir-biri ilə savaşır. Sonradan bulqarların bir qismi şimala çəkilir, digər bir qisim isə 679-cu ildə Asparux xaqanın başçılığı altında Dunay istiqamətində hərəkət edir . Qara bulqarlar adlanan qrup isə xəzərlərin içərisində əriyirlər. Daha doğrusu, ərimək deyəndə bir az düz gəlmir. Çünki faktiki olaraq eyni kökdən eyni xalq idi, sülalə fərqi var idi.

Xəzər xaqanlığını parazit dövlət adlandıran rus şovinist tarixçiləri, Xəzər şəhərlərini su altında qoyan sovet təfəkkürü

Avropa tarixşünaslığında 7-8-ci yüzilliklər, Xəzər asayişi dövrü adlanır. Çox təəssüf ki, bu asayişi görməyən bəzi şovinist rus tarixçiləri var. Bunların içərisində Novoselçevi, Rıbakovu qeyd etmək lazımdır. Onlar çox təəssüf ki, Xəzər dövlətini parazit dövlət adlandırırlar. Onların parazit adlandırdığı bir dövlətin ərazisi Manqışlaq yarımadasından başlayıb Balxaş gölü sahillərinə qədər uzanırdı. Digər tərəfdə Krımı əhatə edirdi. Şimalda indiki Şərqi Avropa düzənliyində yaşayan drevlyanlar, viyatiçlər, polyanlar xəzərlərə xərac verirdi. Digər tərəfdən çox təəssüf ki, Xəzər xaqanlığının cənub sərhədi düzgün verilmir. Niyə? Çünki Azərbaycanın böyük bir qismi məhz Xəzər xaqanlığının tərkibində olmuşdu. Xəzərlərlə bağlı daha bir yanlış bir nəzəriyyə də var. Xəzərləri bəzən köçəri, dövləti olmayan xalq adlandırırlar. Əslində belə deyil. Əksinə xəzərlərin Bələncər, Səməndər, İdil və Sarı Kel kimi böyük şəhərləri vardı. Bu şəhərlərin çoxunun taleyi faciə ilə bitdi. Xəzərlərin ən böyük şəhərlərindən olan Sarı Kel,