Stalinin “ölüm düşərgəsi” – Serpantinka Hitlerin Osvensimi qədər dəhşətli yer olub

“Ölüm dərəsi” - Baş Düşərgələr İdarəsinin (QULaq) tabeliyindəki Maqadan vilayətində yerləşən Serpantinka düşərgəsi məhz belə adlandırılıb. Düşərgənin məkanı və fəaliyyəti uzun illər məxfi saxlanılıb. Məxfilik o dərəcədə olub ki, çox-çox sonralar da bu düşərgə ilə bağlı mükəmməl araşdırmalar aparmaq mümkün olmayıb. “NKVD”-nin Maqadan vilayət idarəsinin və SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin arxivlərindən düşərgənin fəaliyyəti haqqında yalnız çox məhdud və səthi məlumatlar tapılıb. Düşərgə ilə bağlı əsas məlumatlar isə “Ölüm dərəsi”ndən sağ çıxmağa müvəffəq olan üç nəfərdən əldə edilib.

Serpantinka düşərgəsi 1930-cu illərin ortalarında Maqadanda, Yaqodnoye qəsəbəsindən təxminən 20 kilometr aralıda, dərəlik bir ərazidə salınıb. Bu düşərgəyə əsasən digər düşərgələrdə qul kimi işlədilən və artıq heç bir iş məhsuldarlığı qalmayan məhbuslar gətirilib. Məhbusların güllələnməsi məhz bu düşərgədə həyata keçirilib. Buna görə də Serpantinka düşərgəsi həm də “güllələnmə düşərgəsi” adlandırılıb.

Çadırlardan və üç taxta barakdan ibarət olan düşərgədə məhbuslardan ibarət işçi qüvvəsi də saxlanılıb. Onlar ətraf ərazilərdə ən ağır işlərə cəlb olunublar, onlardan qul kimi istifadə ediblər.

“Ölüm dərəsi”ndə saxlanılanlar əsasən “NKVD” üçlüklərinin qərarı ilə ölüm hökmünə məhkum edilənlər olub. Qeyd edək ki, həmin dövrdə “NKVD” üçlüklərinə məhkəmə və istintaq olmadan ittiham qaldırdıqları şəxsə qarşı ölüm hökmü çıxarmaq səlahiyyəti verilib.

Serpantinka düşərgəsi haqqında ilk açıqlamalar 1990-cı ildən sonra verilməyə başlanıb. Əldə edilmiş məhdud arxiv sənədlərinə görə, düşərgədə hər gün 100-ə yaxın məhbus güllələnib.

Daha bir arxiv sənədində düşərgədəki iş bölgüsünün qrafiki əks olunub. Qış fəslini çıxmaq şərtilə düşərgədə işə yararlı olanlar hər gün, günorta yarım saat fasilə verilmək şərtilə 12-14 saat ən ağır işlərdə işləyiblər. Qış aylarında isə iş saatı 8-10 saat olub.

Araşdırmalar