Düz 52 il bundan öncə, bu günlərdə sovet adamları Uzaq Şərqdən gələn həyəcanlı xəbərləri intizarla gözləməkdə idilər. Dünyanın iki nüvə dövləti – Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı (SSRİ) ilə Çin Xalq Respublikası (ÇXR) arasında Damansk adası üstündə baş verən silahlı sərhəd toqquşması yaxınlaşmaqda olan böyük və dağıdıcı müharibənin ayaq səsləri idi. Bütün dünya həyəcanla bu toqquşmanın nələrə gətirib çıxaracağının intizarında idi. Məsələni qəlizləşdirən həm də iki kommunist ölkəsinə rəhbərlik edənlərin xarakteri ilə bağlı idi. Həm Leonid Brejnev, həm də Mao Tszedun (Mao Zedong) müharibə görmüş insanlar idi. Onların bir-birinə güzəştə gedəcəyi gözlənilmirdi. Heç bir strateji əhəmiyyəti olmayan, kiçicik bir ərazi dünyanı məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoymuşdu.

Nə baş vermişdi?

Damansk böhranı 1969-cu ilin martın 2-dən 15-dək SSRİ ilə ÇXR arasında şiddətli döyüşlərlə müşayiət olunan, o cümlədən ağır artilleriyanın iştirak etdiyi, çoxlu sayda sərhədçinin ölümü və yaralanması ilə nəticələnən sərhəd toqquşmasıdır. Damansk böhranı Rusiya və Çinin müasir tarixi dövrdə yaşadıqları ən böyük silahlı münaqişədir. Bu barədə bir qədər sonra. İndi isə ada barədə bəzi məlumatları və onun tarixən kimə məxsus olması, toqquşmanın baş verməsinin səbəbləri barədə danışaq.

Damansk Uzaq Şərqdə, Ussuri çayında yerləşən kiçik adadır. Ussuri çayı Amur çayının sağ qoludur. Ussurinin uzunluğu 897 kilometrdir. Rusiya-Çin sərhədinin böyük hissəsini Ussuri çayı təşkil edir.

Damansk adası həmin bu çayda, sovet-Çin sərhədində yerləşirdi. Sahəsi cəmi 0,74 km²-dir. Ada 1991-ci ildə Çinin yurisdiksiyasına keçənədək SSRİ-nin Uzaq Şərq federal dairəsinin Primorsk diyarının Pojarsk rayonunun tərkibində olub. Xabarovskdan 230 km cənubda, Primorsk diyarının Luçeqorsk şəhər tipli qəsəbəsindən 35 km qərbdə yerləşir. Hazırda ÇXR-in Xeyluntszyan əyalətinə daxildir.

Qeyd etmək yerinə düşər ki, Damansk adası Ussurinin əsas məcrasının nisbətən Çin tərəfində yerləşirdi. Adanın ölçüləri