idi.

Altay nəzəriyyəsini puçluğunu üzə çıxaran amil: mədəniyyət

Mədəniyyətə gəldikdə isə, məhz elə mədəniyyət faktoru Altay nəzəriyyəsinin puçluğunu üzə çıxarır. Məsələn, ilk yazı olaraq petroqlif yazılar qəbul olunur. Qobustandan tapılan şəkilli işarələr eynilə Sibirdə və Mərkəzi Asiyada tapılan yazı işarələri ilə üst-üstə düşür. İstər oradakı insan şəkilləri, maral şəkilləri, öküz şəkilləri yüzdə yüz eynidir, bir-birini təkrarıdır. Tarixdə qlottogenez deyilən anlayış var, yəni dil tarixi. Bir də kulturogenez var, yəni mədəniyyət tarixi. Ən nəhayət antropogenez, yəni insanların özlərinin mənşələri və kökləri. Məsələn, dil baxımından bütövlükdə, dünya xalqları 4 böyük qola ayrılırlar: amorf dillər, aqqlyutinativ dillər, flektiv dillər və polisintetik dillər. Məsələn, aqqlyutinativ və ya iltisaqi dillər deyəndə, bu, Ural –Altay dil ailəsinə, daha çox da Altay dil ailəsinə aid edilir. Yəni, bu dilin morfoloji quruluşu belədir ki, əvvəlcə isim gəlir, sonra təyin, tamamlıq və fel. Amorf dillər dedikdə isə Çin dili nəzərdə tutulur. Məsələn, Çin dilində bir işarə bir sözü bildirir. Adicə düz çəkilmiş və yanlarında iki dənə aşağı çəkilmiş xətt varsa, bu kişi mənasını bildirir, eyni xətt yuxarı çəkilibsə, bu qadın mənasını bildirir. 3 dənə eyni çəkilmiş kişi bildirən heroqlif ordu deməkdir. 3 dənə qadın işarəsi bildirən şəkil qeybət deməkdir və sair. Bu cür dillərə amorf dillər deyilir. Bu dillərdə kök olduğu kimi qorunub saxlanır.

Bəs flektiv dillər nə cürdür? Bu dillərdə söz önlükləri var, müəyyənlik, qeyri-müəyyənlik dərəcəsi var, bundan başqa, burada artıq fel isimdən sonra gəlir. Flektiv dillər Hind-Avropa dilləri və ərəb dilidir. Ərəb deyəndə mən təbii ki, bütövlükdə sami dil ailəsini nəzərdə tuturam, buraya həbəşlərin bir qisminin dili, yəhudi dili və müxtəlif qədim sami xalqlarının, akkadların, assuriyalıların dilləri daxildir. Hind-Avropa dilləri isə alman, ingilis, fransız, slavyan,və bəzi izolyasiya (təcrid) olunmuş xalqların