Dünya iqtisadiyyatını idarə edən, ona istiqamət verən, onun problemlərini həll edənlər və bəzən yeni problemlər yaradanlar araşdırma və inkişaf (R&D) işlərinə yatırım edənlərdir. Bu sahədə ildə 2 trilyon dollar sərf olunur və bunun yarısını, yəni 1 trilyon dollarını təkcə Amerika və Çin edir. Sonra Almaniya, Yaponiya, Hindistan, Cənubi Koreya, Fransa, Rusiya, Birləşmiş Krallıq və Braziliya illik 40-200 milyard arası vəsait sərf edirlər. İqtisadiyyatı kiçik ölkələrdən nisbətdə İsrail, Tayvan, İsveç və Avstriya da ən çox xərcləyənlərdəndir. Ən çox hansı şirkətlər bu istiqamətə pul xərcləyirlər? Samsung, Google, Apple, Intel, Roche, Mercedes, Toyota, Merck, Facebook vəs. Hərəsi bir ildə 10-25 milyard dollar arası vəsait xərcləyirlər sırf araşdırma və inkişafa.

Bu ölkələrin hamısında başlanğıcda dövlətin böyük rolu olub. Hələ 1842-ci ildə Samuel Morse Vaşinqtondan Baltimora teleqraf xəttini çəkmək üçün dövlətdən 30 min dollar vəsait almışdı. Sonra Morrill Act ayrı-ayrı ştatlardan 40-dan çox ali məktəbə torpaq verərək onların kənd təsərrüfatı və mexanika sahəsində ekspertlər yetişdirmə missiyası vermişdi. Bu gün nə texnoloji məhsul işlədiriksə, hamısı nə vaxtsa dövlət qrantları və ya kreditləri əsasında yaranıb demək olar ki. Özləri etməyiblər, pulu şirkətlərə və universitetlərə veriblər. Aparılan elmi araşdırmaların yarısı yəqin universitetlərin payına düşür, qalanları da bir şəkildə universitetlərlə əlaqəlidir.

Azərbaycan 2030 Dayanıqlı İnkişaf Hədəflərini qəbul edib, o hədəflərin çoxu elə elmi araşdırma və inkişaf yolu ilə əldə olur. Mən bilən ölkə iqtisadiyyatın cəmi 0.2 faizini bu yöndə xərcləyir. İqtisadiyyatımız da elə böyük deyil müqaisədə, yəni bu təxminən elə 100 milyon dollar (satınalma paritesinə görə olsun 300 milyon) vəsait edir, onun məhsuldarlığı da yəqin aşağıdır. İndi gəl bu vəsaitlə başqa ölkələrlə yarış.. Dayanıqlı inkişaf deyiriksə onda bu istiqamətdə xərcləri heç olmasa əvvəl 0.5 faizə sonra isə məsələn 2030-da 1%-ə çatdırmağı