görüldü. XV əsrdə də Dərbənd özünün sərhəd şəhəri mövqeyini qoruyub saxladı. Həmin dövrdə Səfəvi şeyxlərinin Şirvana, o cümlədən Dərbəndə yürüşləri baş verdi və nəhayət, 1538-ci Şirvanşahlar dövlətinin süqutu ilə Dərbənd Səfəvilər dövlətinin tərkibinə daxil edildi. 1561-1563-cü illərdə ingilislərin «Moskva» ticarət şirkətinin fəal üzvü kimi Azərbaycanda olmuş «diplomat» və tacir Antoni Cenkinsonun tərtib etdiyi «Gündəlik»də Dərbəndin «perspektiv ticarət əməliyyatlarının başlıca tranzit məntəqəsi olduğu qeyd edilirdi. Bu dövrün digər qaynaqlarında da Dərbənd əzəmətli «Səfəvi dövlətinin başlıca şəhərlərindən biri kimi» qeyd olunur.


Dərbənd tarixinin diqqəti cəlb edən səhifələrindən biri Səfəvi-Osmanlı müharibələri dövrünə təsadüf edir. 1578-ci ildə Azərbaycana hücum edən osmanlılar 12 ilə qədər davam edən müharibədən sonra ölkənin bir çox şimal şəhərlərini, o cümlədən, Dərbəndi tuturlar və zəbt etdikləri ərazilərdə yeni inzibati bölgü aparırlar: Şamaxı və Dərbənd bəylərbəylikləri yaradılır. Dərbənd bəylərbəyliyinin tərkibinə Dərbənd (Dəmirqapı), Şabran, Axtı, Quba, Müşkür, Kürə, Çıraq və Rustov sancaqları daxil edilir. Dərbənd Osmanlı sərdarının iqamətgahına çevrilir. Lakin, XVII əsrdə I Şah Abbasın [1587-1629] həyata keçirdiyi hərbi-siyasi tədbirlər nəticəsində Dərbənd yenidən Səfəvilər dövlətinin tərkibinə qatılır və əsrin sonlarına kimi bu vəziyyətdə qalır.


XVII əsrdə (əsrin 30-cu illərində) Dərbənddə olmuş alman səyyahı Adam Olearinin, Osmanlı diplomatı Övliya Çələbinin məlumatları bu baxımdan xüsusilə dəyərlidir. Adam Olearinin Dədə Qorqudun qəbrinin Dərbənddə olduğuna dair məlumatları xüsusilə maraqlıdır.


Dövlət müstəqilliyini bərpa etmək istəyən Şirvan əyanları zaman-zaman Səfəvi hakimiyyətinə qarşı çıxır, Osmanlı hərbi-siyasi yardımına, müdaxiləsinə arxalanırdılar. 1607-ci ildə Səfəvi Şahı I Abbas Dərbəndi osmanlılardan geri aldı. O, yerli əhalini dövlət vergilərindən azad etdi. XVIII əsr boyunca şəhər yenidən Osmanlı-Səfəvi müharibələrinin