sayılırmış...”.

Tarixi mənbələrdə Sultan Məhəmməd Xudabəndə dövründən başlamış I Şah Abbas dövrünün sonuna qədər (1578-1629) Şirvanda gedən müharibələrdə yalnız Şamaxı qalasının adı qeyd olunur. Eləcə də 1606-1607-ci illərdə türklərlə I Şah Abbas (1588-1629) arasında gedən müharibələrdə Şamaxı qalasının mühasirəsi qeyd olunur. Lakin I Şah Abbas Şamaxı şəhərini mühasirə edən zaman tarixi mənbələrdə şəhərin istehkamı və səngərləri təsvir olunarkən onun şimal-qərb tərəfində yüksək dağın üzərində daş və əhəng ilə hörülən və möhkəm bürclərə malik bir qalanın adı çəkilir. “Tarixi-aləm-arayi-Abbasi”də bu barədə yazılır: “...Bu qala elə ucadır ki, fikir kəməndi onu tutmaqdan acizdir. Möhkəmlikdən buraya yol tapmaq mümkün deyil. Buna görə də şəhərin şimal tərəfində bu möhkəm bürclərin qarşısında səngər qurmaq olduqca çətin idi”.

XVII əsrin əvvəllərindən tarixi mənbələrdə Gülüstan qalasının bir hərbi istehkam məntəqəsi kimi təsvirinə təsadüf olunmur. Yazılı mənbələrin verdiyi məlumata görə, Gülüstan qalası “bir zaman Şamaxı hakimlərinin istidən qorunmaq üçün müvəqqəti yaşayış yeri olmuşdur”. Belə ehtimal etmək olar ki, Gülüstan qalası özünün hər bir istehkam əhəmiyyətini itirdikdən sonra uzun müddət bir yaylaq kimi də istifadə edilmişdir. Şamaxı şəhəri və Gülüstan qalası orta əsr Avropa və rus alim və səyyahlarının nəzər-diqqətini özünə cəlb etmişdir. XV əsrdə Avropa səyyahı Şildberger, 1467-ci ildə Hindistana gedən rus taciri Afanasi Nikitin, 1562-ci ildə ingilis taciri Antoni Cenkinson, XVI əsrdə Avril Filip, 1523-cü ildə rus taciri Fedot Kotof, 1636-cı ildə Hollandiya səfarətinin üzvü Adam Oleari, 1670-ci ildə hollandiyalı Stueus, 1682-ci ildə Kempfer, 1703-cü ildə Korrnel Briun, 1739-cu ildə iki nəfər ingilis, 1769-cu ildə akademik Qmelin Şirvana və Şamaxıya gəlmiş, bunların bəziləri isə Gülüstan qalası haqqında öz müşahidələrini yazmışlar.

Gülüstan qalasında arxeoloji tədqiqat işləri aparmaq üçün indiyə qədər Azərbaycan EA Tarix İnstitutu tərəfindən bir neçə