Pənahəli xan (1693-1763)

Qarabağ xanı

Cavanşir eli qızılbaş tayfalarına mənsub olmayan müxtəlif tayfa əmirləri sırasına daxil edilmişdi. Mirzə Camal yazır ki, Pənahəli xanın əsil-nəsəbi Dizaqın Cavanşir elindəndir. Bu el qədim zamanlarda Türküstandan gəlmiş Bəhmanlı elinin bir qolu olan Sarıcalı oymağındandır. Mirzə Adıgözəl bəyin adlarını çəkdiyi Cavanşir, Kəbirli, Otuziki, Kolanı, Bəhmənli və başqa Azərbaycan türk tayfaları Qarabağ vilayətinin köklü elatları idilər. Otuziki tayfası Səfəvi dövründə ölkə müəyyən vergi immunitetinə malik ərazi vahidi təşkil edirdi, Cavanşir tayfasını başçısı isə bu tayfa birləşməsinin irsi hakimi idi. Cavanşirlərin yaşadığı oymaqlardan biri də Dizaq mahalında yerləşən Sarıcalı oymağı idi. Rəvayətə görə bu oymağın adı onun əsasını qoyan Əli adlı şəxsin kürən olması ilə əlaqədar Sarıca Əli kimi çağırılması ilə bağlı olmuşdur. Əhməd bəy Cavanşir Pənahəli xanın atası, Sarıca Əlinin varisi olan İbrahimxəlil ağanın Hülaku xanın [1256-1265] nəvəsi Arqun ağanın [1284-1291] nəslindən olması, Mirzə Yusif Qarabaği Cavanşir tayfasının tatar elinə mənsubluğu barədə məlumat verirlər. Əhməd bəy Cavanşir yazır ki, O [Pənahəli xan] Hülaku xanın nəvələrindən biri olan Arqun şahın nəslindəndir. Onun əcdadı olub, Araz çayının sahilində, Bəhmənli kəndinin yaxınlığında Alaqarğa oymağında yaşayan Məhəmməd xan adlı birisi ceyran dərisindən düzəldilmiş perqament üzərində yazılan bir qəbaləyə əsasən Kürəkçay, Kür, Araz, Əlincəçay və Göyçə gölü arasındakı 200 verstə qədər uzunluğu və bu qədər də eni olan Qarabağ torpaqlarını satın almış və uzun müddət bu yerdən müstəqil surətdə istifadə edərək hələ sağlığında oranı üç oğlu arasında bölüşdürmüşdü. Ehtimal var ki, Cavanşir tayfası XVI əsrin başlanğıcında Qarabağın, xüsusən Bərdənin cənubunda yerli köçəri tayfaların tərkibində yerli hakimlər tərəfindən «Otuz iki» adı altında süni birləşməyə daxil edilmişdir. Cavanşir tayfası sayca və qüdrətcə digər tayfalardan seçildiyinə görə onların başçısı hesab