q ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmiş və hal-hazırda öz adı ilə deyil, dəraməd kimi məşhurlaşan rəqslərimiz az deyil. Məsələn, “Ənzəli” rəqsi “Şüştər dəramədi” kimi, “Şəlalə” rəqs musiqisi “Bayatı-Qacar dəramədi” kimi, “Reyhanı” rəqsi “Rast dəramədi” kimi, “Səlami” rəqsi “Mahur-hindi dəramədi” kimi, “Dərvişi”, “Gül dəstəsi” və “Həngamə-mey” rəqsləri isə “Bayatı-Şiraz dəramədi” kimi tanınır. Bu rəqslərin dəraməd kimi ifa olunması iki cəhətdən əhəmiyyətlidir. Birinci cəhət odur ki, muğamların kompozisiya quruluşunda rəngarənglik artır, muğam ifaçılığı daha da zənginləşir. İkinci cəhət isə budur ki, xalq rəqslərimiz unudulmur, dəraməd kimi ifa edilsə də yaşayır və gələcək nəsilə ötürülür. Aparılan tədqiqatların, yazılan not nümunələrinin də vacibliyi ondan ibarətdir ki, bu qədim xalq rəqslərimiz həm də öz adını qoruyub saxlayır, dəraməd kimi deyil, məhz oyun havası kimi yazılmasını sübut edir.
Bu gün dəraməd kimi tanınmış xalq rəqslərimizin ritmik xüsusiyyətləri haqqında danışarkən mütləq qeyd etməliyik ki, bu rəqslərdən bəziləri yarandığı zaman bir oyun havası kimi iti tempdə ifa olunublar. Bilirik ki, lirik əhval-ruhiyyədə yazılmış xalq rəqslərimiz də yetərincədir və dəraməd kimi onlardan istifadə olunur. Muğam şöbə və guşələrinin xarakterinə, istinad pərdələrinin ardıcıllığına, lad əsasına uyğun gələn, tez tempə malik olan rəqs havalarını isə dəraməd kimi ifa edərkən instrumental ifaçılarımız onun tempini ağırlaşdırırlar. Nümunə kimi “Ənzəli” rəqsinin not musiqisini nəzərdən keçirsək, onun allegretto tempində yazıldığını və ümumiyyətlə, bu havanın özünün iti tempə meyilli olduğunu oxumaq olar.
3. Rəngin digər bir növü də “diringi”dir. Diringi kiçik həcmli, tez tempə malik olan, oynaq, rəqsvari musiqi nümunəsidir. Tərkibi bəzən bir neçə frazadan ibarət olan, kiçik miniatür pyeslərə bənzəyən diringinin musiqisi çox zaman rəqs melodiyası ilə dəyişik salınır. Diringi rəqs deyil. Doğrudur ki, çox zaman xanəndəni müşayiət edən musiqiçilər diringi əvəzinə rəqs