n birini oxuyurlar. Lakin bu mahnılar xanəndə tərəfindən elə seçilməlidir ki, onların quruluşu həmin təsnifin quruluşu ilə oxşar olsun. Təsnif muğamın müəyyən şöbələrində ifa edilir və həmin şöbənin də adını daşıyır.

Təsniflərin mətn əsasını, əsasən qəzəl, qoşma, bayatı, gəraylı və digər şeir formaları təşkil edir. Xanəndə müəyyən şöbədə oxuyacağı təsnif və ya xalq mahnısına muğamın xarakterinə, ruhuna uyğun, həmin şöbənin məzmununu əks etdirən mətn (şeir) seçməlidir.
Təsniflərdən xanəndələr öz ifaçılıq yaradıcılığında müstəqil şəkildə oxunan mahnı kimi də istifadə edirlər. Bu zaman mahnı həm təsnif kimi, həm də öz adı ilə təqdim oluna bilər. Sərbəst mahnı kimi ifa edilən təsnifin müəyyən bir istinad pərdəsindən kiçik muğam parçası da ifa etmək mümkündür. Lakin bu xanəndənin seçimindən asılıdır. O, mahnıda muğam oxumaya da bilər.
Muğam yaradıcılığında xalq rəqslərimizdən də “təsnif” kimi istifadə olunmuşdur. Rəqsin mahnı kimi oxunması üçün ona söz, mətn (şeir) əlavə olunmalıdır. Bilirik ki, Azərbaycan muğamları XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq özünün yüksək inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Bu dövrdə Azərbaycanın bir çox bölgələrində (Şuşa, Bakı, Şamaxı və Şəki) muğam məktəbləri fəaliyyət göstərmiş, müxtəlif şəhər və kəndlərdən buraya xanəndələr öz sazəndə dəstələri ilə axışıb gəlmiş, öz istedad və bacarıqlarını nümayiş etdirərək xalq arasında tanınmış və sevilmişlər. Həmin dövrdən bəri, əsasən xanəndələr tərəfindən bir çox rəqs musiqisinə mətn (şeir) əlavə edilərək, onların muğamın müəyyən şöbələrində “təsnif” kimi oxunması mümkün olmuşdur. Belə rəqslərdən “Şuşa” (Segah təsnifi), “Dağıstan” (Bayatı-Şiraz təsnifi), “Gülgəzi” (Şur təsnifi), “İnnabı” (Mahur təsnifi), “Kəsmə” (Segah təsnifi) və başqalarını göstərə bilərik. Bu rəqslər mahnı və təsniflərə çevrildikdən sonra xalq arasında artıq öz adı ilə deyil, onun musiqisinə qoşulmuş mətnin adı ilə tanınmışlar. Məsələn, “Dağıstan” rəqsi hal-hazırda “Ay Güləbətin” xalq mahnısı kimi