Şirvan — indiki Azerbaycan Respublikasının şerqinde, Xezer denizinin qerb sahili ile Kür çayı arasında yerleşen tarixi erazi. Qedimde Şirvan Derbendden Kür çayına doğru Xezer denizi sahillerinde yerleşen kiçik bir vilayetin adı idi. Qedim Şirvan şeheri bu vilayetin merkezi rolunu oynayırdı. Şirvanşahlar zamanı onlara tabe olan daha geniş eraziler de "Şirvan" adlanmağa başladı.

Şirvan erazisinde VIII – XVI esrlerde Azerbaycanın en mühüm dövlet qurumlarından biri- paytaxtı Şamaxı şeherinde yerleşen Şirvanşahlar dövleti mövcud olmuşdur. Orta esrlerin Şerq tarixinde bu en uzun müddet mövcud olmuş dövlet idi.

Adın etimologiyası
Şirvan toponimine bir sıra ölkelerin yer adlarında – Türkiyenin Cenub-şerqi Anadolu regionunda, Şimali İraqda, Cenubi Azerbaycanda (qerb hissesi, Xoydan cenubda) ve Xorasan yaxınlığında rast gelinir. Şirvan İraq tayfalarından birinin adı kimi de çekilir.Lakin bütün ereb menbelerinde Şirvan adı ile yanaşı Şervan formasına da tesadüf edilir. Bunu gürcü salnameleri da tesdiq edir.Şirvan adının etimologiyasının müxtelif yozumları (şirler diyarı, süd ölkesi, Enuşirevanın adının qısaldılmış forması ve s.) melumdur. En çox diqqet edilen ise Şirvan sözünün şir, yaxud şer tayfasının adından töremesi ehtimalını ireli süren V.F.Minorskinin fikridir. O, hemçinin yazır: "Şirvan adını Şerqi Qafqazın bir sıra yerlerine Xezerin cenub sahillerinden (Gilan, Deylem) köçüb gelenlerin köhne meskenleri ile bağlılığını gösteren adlar sırasına daxil etmek mümkündür".

Erazisi
Orta esrlerde Şirvan vilayetinin serhedleri istilalar neticesinde ölkenin inzibati bölgüsünün deyişmesi ile tez-tez deyişikliye uğrayırdı. Müeyyen dövrlerde Şirvanın bir hissesi Atropatenanın terkiibne daxil olmuşdur. Bir çox hallarda onun serhedleri Cenubi Dağıstanın şeher ve kendlerine qeder gedib çatırdı.

Antik müellifler Şirvanın adını çekmirler. Bu ad Sasaniler dövründen melumdur. El-Belazuri Şirvanşah adını Xosrov Enuşirevanın Şerqi Zaqafqaziyaya teyin etdiyi xırda padşahlar

[1] 2 3 ... 13 >>