n nümunəsi olan bu abidənin qalıqları qeyri sərfəli şəraitin mövcudluğu və
nəzarətsizlik ucbatından hal hazırda Gürcüstanın Respublikasının kilsəsi olan Gelat kilsəsinin həyətində
yerləşir.
Uzun sürən daxili feodal çəkişmələrinin nəticəsində Səlcuq dövləti xeyli zəiflədi. Səlcuq dövləti yerli
feodalların güclənməsi üçün şərait yaradaraq yeni xırda dövlətlərin yaranmasına təkan verdi. Onlardan biri
Şəmsəddin Atabəy tərəfindən yaradılmış Atabəylər dövləti idi. Gəncə Arranda yerləşən bu dövlətin bir hissəsinə
çevrildi. XII-XIII əsrlərin əvvəllərini Gəncə üçün çiçəklənmə dövrü adlandırmaq düzgün olardı. Atabəylər
dövlətinin ikinci mərkəzi, paytaxtı olan Gəncə istehsal etdiyi məhsullarla nəinki ölkə daxilində, həm də ölkə
xaricində böyük şöhrət qazanmış və "Arran şəhərlərinin anası" səviyyəsinə qədər ucalmışdı. Gəncə ipəyi
istehsal edən müəssisə qonşu ölkələr və Orta Şərq bazarlarında böyük rəğbət qazanmışdı.
Gəncədə kənd təsərrüfatı, əkinçilik və malqaraçılıq incəsənətlə paralel olaraq
geniş miqyasda inkişaf edirdi. Müəllifi naməlum olan "Əcaib əd-dünya" əsərində
Arranın paytaxt şəhəri olan varlı və inkişaf etmiş Gəncə şəhərinin hündür və
möhkəm qala divarlarıyla əhatə olunduğu qeyd edilir. Bütün Gəncə yaşıllığa qərq
olmuşdu. Burda müxtəlif növ meyvələr mövcud idi. Atlas, parçalar, pambıq, ipək və
digər məhsullar müxtəlif şəhərlərə ixrac edilirdi. Yerli əhali cəsur və hərbi cəhətdən
qüvvətli idi.
Bu dövrlərdə Gəncə Azərbaycanın mədəniyyətinin inkişafında vacib rol
oynamışdır. Dünya şöhrətli elm və incəsənət əsərlərinə sahib şair və alimlər bu
şəhərdə yaşayıb yaratmışlar.
Məshəti Gəncəvi yaradıcılığını qeyd etmək yerinə düşərdi. O zamanının
istedadlı, qabiliyyətli şairəsi olub, xalqın və hakimiyyətin rəğbətini qazanmışdır. Azərbaycanın dünya şöhrətli
ixtiraçı və qeyri adi istedada sahib şairi Nizami Gəncəvi bu dövrlərdə yaşayıb yaratmışdır. Onun Xəmsəsi dünya
ədəbiyyatı xəzinəsinin nadir incilərdən biridir. J. E. Bertels Nizami