i yarısında Gəncədə xüsusi məktəblər fəaliyyət göstərməyə başladı və 1860-cı ildə artıq 198
nəfər burda təhsil almışdı. 60-cı illərin ortalarında Gəncədə artıq 981 şagird təhsil almışdı.
Gəncə həmçinin elmin inkişafında da əvəzedilməz rol oynamışdır. İlk təhsilini Gəncədə mədrəsədə almış
Mirzə Cəfər Topçubaşov 1877-ci ildə İran səfirliyinin tərkibində Sankt-Peterburga getmiş, daha sonralar
Peterburq Universitetinin professoru kimi Rus Arxeoloji Cəmiyyətinin Numizmatika şöbəsinin yaradıcılarından
biri olmuş və ömrünün axırına qədər (1784 - 1869) bu şöbənin şərq bölməsinə başçılıq etmişdir.
Gəncədə yaşayıb yaratmış şairlər arasında Mirzə Mehdi Nəci, Molla Abdulla, Hacı Abbas, Xaki və
digərlərini qeyd etmək olar. Mirzə Şəfi Vazeh( 1794-1852 ) Azərbaycanda maarifçiliyin inkişafında mühüm rol
oynamış incəsənət nümayəndələrindən biridir.
Gəncədə milli teatr olmayıb. Bunun əvəzində burda milli oyunlar, şəbəkə, cürbəcür sərgilər fəaliyyət
göstərmişdir. Gəncədə bir neçə kitabxana fəaliyyət göstərirdi. Onların fondu əsasən dərsliklərdən ibarət idi.
Kapitalizm boyunca geniş inkişafa nail olunmuş, ustaların sifarişiylə deyil, birbaşa bazar üçün hazırlaya
bildikləri sənət şöbələri fəaliyyət göstərirdi. Sənətkarlıq öz əvvəlki əhəmiyyətini qoruyaraq Gəncə əhalisinin
əsas məşğuliyyətlərindən biri olaraq qalırdı
Gəncə zadəganları istehsal sahələrinə və açılan yeni müəssisələrə kapital qoymağa başlamışdılar. Xüsusilə
şərab hazırlama, konyak istehsalı, səməni şəkəri sahələri intensiv inkişaf edirdi.
Gəncədəki ticarət müəssisələri tədricən "Forer Qardaşları", "Qomel Qardaşları", "Yelizavetpol",
"Konkordia", "Pobeda", "P. və E. Əmirxanov qardaşları", "E. Franke və İ. Polonskiy", birləşmiş səhmdar şirkət
olan "Cənub toxucuları" kimi ticarət cəmiyyətləri tərəfindən özəlləşdirilməyə başlanmışdı.
Meyvə şirəsi hazırlayan fabrik inkişaf edir, meyvə istehsal sənayesi Gəncədə mühüm rol oynamışdı. 1906-cı
ildə “səməni şəkərinin istehsalı və emalı ilə məşğul