Güldəfnə toxumu (Hilba)
Latınca adı. Trigonella foenum-graecum.
Türkcə adı. Çemenotu.
İngiliscə adı. Fenugreek.
Rusca adı. Pajitnik sennoy.

Yayılması
Avroğa, Asiya, Amerika, Afrika demək olar ki, güldəfnə dünyanın çox hissəsində bitən bir bitkidir. Azərbaycanda güldəfnə əkilməsədə yabanı halda bitir. Əgər respublikamızda əkilsə çox yaxşı bitər və bol məhsul verər.

Botanikası
Bir illik 40-60 santimetrə qədər boyu olan bitkidir. Bitkinin saplağı tam yuvarlaq olmasada içərisi boşdur. Yarpaqları yonca kimi üç yarpaqdır. Yarpaq sapları yarım santımdır. Yarpaqlar biraz qalın üst hissəsi tüklüdür. Çiçəklər 10-15 mm qədər olub, yarpaq diblərindən saplaqsız olaraq çıxar. Meyvələr lobya kimi qının içərisində olub, 5-10 sm-lik qının içərisində olurlar. Hər qında 15-20 ədəd toxum olur. Toxumlar 3-5mm olub sərtdirlər. Rəngi tünd sarıdır. Özünəməxsus bir qoxusu vardır.

Kimyəvi tərkibi
Güldəfnənin tibdə toxumları (bəzən meyvədə deyirlər) istifadə olunduğundan kimyəvi tərkib yalnız meyvələr haqqında olacaqdır. Tərkibində steroidli saponinlər (diosgenin) və qələvi xassə olaraq isə trigonellini-dən təşkil olunmuşdur. Bunlardan başqa toxumlarda diosgenin, gitogenin, və tigogenindən təşkil olunmuş fenugreekin steroidal sapogeninlər aşkar edilmişdir. Toxumların tərkibində flavonoidlərdən viteksin, naringenin, kersetin, trisinlər aşkar edilmişdir. Güldəfnəyə özünəməxsus qoxunu verən maddə isə stolon və linalol, asetil turşusu, butanol turşusu, izovalerian turşusu kimi maddələr qarışığından ibarət birləşmələrdir. Toxumların tərkibində zəngin kalsium, dəmir və beta karotinlər vardır. Toxumlarda 30 faiz zülal, 26 faiz nişasta, 13 faiz lif və 4 faiz qatran vardır.

Güldəfnənin (Hilba) xalq təbabətində istifadəsi
Azərbaycanda bəzi insanların hilba dedikləri, əsl adı isə samanlıq güldəfnəsi olan bu bitkinin faydalarını saymaqla bitməyən bir bitkidir. Güldəfnə toxumu bir enerji mənbəyidir, kimyəvi tərkibinə diqqət yetirəndə o qədər zəngin bir tərkibi vardır ki, bu