xayalıqda, periton boşluğundan kənar yerləşməsi, bir sözlə anatomik lokalizasiyası təmin edir. Spermatozoidlərin yekun yetişməsi xaya artımlarında baş verir. Kişilərdə spermatogenezin tam siklinin davametmə müddəti təxm. 73-75 gün təşkil edir.

Müxtəlif əlverişsiz faktorlar spermatozoidlərin yaranma və yetişmə prosesini poza, patospermiyanın müxtəlif formalarına gətirib çıxara bilər. Bunlar arasında aşağıdakılara daha çox rast gəlinir:

oliqozoospermiya– sağlam spermatozoidlərin miqdarının azalması (1 ml eyakulyatda 20 milyondan az)
astenozoospermiya– 50%-dən az 1-ci hərəkət tipli (proqressiv xətti) və 2-ci hərəkət tipli (yavaş xətti və ya proqressiv qeyri-xətti) spematozoidlərin və ya 25%-dən az 1-ci hərəkət tipli spematozoidlərin olması. Bu zaman spermatozoidlərin miqdarı və forması normal olur.
teratozoospermiya– spermatozoidlərin yarıdan çoxunda baş və ya quyruq hissə əyri olur. Hüceyrələrin hərəkiliyi və miqdarı dəyişilməmişdir.
azoospermiya– toxum mayesində spermatozoidlər mövcud deyil.
Azoospermiyanın səbəbləri
Yaranma səbəbindən asılı olaraq azoospermiya obstruktiv, qeyri-obstruktiv (sekretor) və müvəqqəti ola bilər. Azoospermiyanın obstruktiv formasının əsasında toxumçıxarıcı yolların keçiriciliyinin pozulması durur, nəticədə spermatozoidlər eyakulyata düşə bilmir. Bu zaman kişi cinsi hüceyrələri kafi miqdarda, normal morfologiya və hərəki qabiliyyətə malik sintez olunur. Obstruktiv azoospermiyanın yaranmasına anadangəlmə anomaliyalar (toxumçıxarıcı axarların aplaziyası), iltihabi proseslər (orxit, epididimit, vezikulit, prostatit), xayalıq orqanlarının travmaları, varikosele, qasıq-xayalıq yırtığı, uretranın strikturası, xayalıq orqanlarının cərrahi əməliyyatları (vazorezeksiya, yırtığın kəsilməsi, hidroselenin cərrahi müalicəsi və s. ) və s. amillərdir.

Sekretor (qeyri-obstruktiv) azoospermiya zamanı xayaların spermatozoid əmələ gətirməsi pozulur. Belə vəziyyətin yaranmasına ikitərəfli kriptorxizm, epidemik parotit, toksik