lokalizasiyası spermatogenez üçün mühüm olan optimal temperatur (32°C) rejiminə nail olmaqla bağlıdır. Hər bir xaya bir neçə qişa ilə örtülüdür; paylardan, düz və qıvrım borucuqlardan ibarətdir. Hər bir xayanın arxa səthinə xaya artımı birləşmişdir. Bu artımlardan toxumçıxarıcı axarlar başlayır.

Xayaların hipoplaziyasının səbəbləri
Xayaların hipoplaziyası embrional dövrün erkən mərhələlərində həmin vəzilərin formalaşma prosesinin pozulması nəticəsində inkişaf edir. İnkişafın pozulması nə qədər erkən baş verirsə, anomaliya da bir o qədər dərin olur. Normal halda cinsi vəzilər dölün iki strukturundan – embriogenezin indifferent mərhələsində Volf və Müller axacaqlarından formalaşmağa başlayır. Qonadların sonrakı differensiasiyası dölün genetik cinsi ilə əlaqəli olaraq baş verir. Xayaların formalaşması Y xromosomunun qısa çiynində yerləşən SRY geni ilə tənzimlənir. Bu gen xüsusi zülalı – xayaların inkişaf faktorunu kodlaşdırır. Embrionun xayaları çox erkən aktiv endokrin orqana çevrilir: Volf kanallarından sintez olunan testosteronun təsiri altında xaya artımları, toxumçıxarıcı axacaqlar və toxum qovuqcuğu, antimüller faktorunun təsiri altında isə kişi cinsli dölün Müller axarının inkişafı basqılanır. Xayaların əsası embrionun periton boşluğunda qoyulur, lakin doğum anında qasıq kanalı vasitəsilə xayalığa düşür. Xayaların inkişafı pubertat dövründə aktiv davam edir və 17-18 yaşda başa çatır.

Xayaların hipoplaziyasının əsas səbəbi xromosom və genetik anomaliyalardır (cinsi xromosomların miqdarının və strukturunun pozulması, dölün cinsinin differensiasiyasına cavabdeh olan genlərin zədələnməsi). Məs., Klaynfelter sindromu zamanı xayaların hipoplaziyası kariotipdə artıq X xromosomu (47ХХУ, 48XXXY); Şerşevski-Terner sindromunda isə X xromosomunun hissəciyinin Y xromosomuna translokasiyası və ya X xromosomunun mozaisizmi ilə əlaqəlidir. Rudimentar xaya sindromunda daxili orqanlar eyni zamanda həm Müller, həm də Volf axacaqlarından formalaşır. Bu uşaqda kişi və