orqanizmin tireoid hormonlarla təmin edilməsinə istiqamətlənir. Adaptasiya mexanizmləri yodun qalxanabənzər vəzi tərəfindən aktiv şəkildə tutulması, triyodtironin (T3) sintezi, böyrəklərdə yodidin sekresiyasının azalması və tireoid hormonların biosintezi məqsədilə endogen yodun reutilizasiyasından ibarətdir. Bu yolla orqanizm yod defisitini kompensasiya edir, lakin belə hallarda tireositlər hipertrofiyalaşır. Hüceyrələrin böyüməsi ilə qalxanabənzər vəzinin funksiyası təmin olunur .

Diffuz eutireoid zobun patogenezində autokrin böyümə amilləri (1-ci tip insulinəbənzər böyümə amili, epidermal böyümə amili, fibroblastların böyümə amili) mühüm rol oynayır. Yod səviyyəsinin azalması zamanı bu amillər tireositlərə stimuləedici təsir göstərir. Müasir təsəvvürlərə əsasən yod çatışmazlığında tireotrop hormonun (TTH) qalxanabənzər vəziyə təsiri autokrin böyümə amilləri ilə bağlı olur.

Yod çatışmazlığından əlavə diffuz eutireoid zobun inkişafına siqaret çəkmə, emosional stresslər, xroniki infeksiyalar, bəzi medikamentlər, kalsiumun izafi miqdarı, mikroelementlərin (manqan, sink, selen, kobalt, mis, molibden) defisiti səbəb olur. Xəstəliyin etiologiyasında yaş, cins, irsi meyllik mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Sporadik zob halları tireoid hormonların sintezində iştirak edən ferment sistemlərinin anadangəlmə çatışmazlıqları ilə əlaqədar olur. Ümumilikdə diffuz eutireoid zob polietiloji xəstəlik sayılır, lakin onun yaranma səbəbləri sona qədər öyrənilməmişdir.

Diffuz eutireoid zobun təsnifatı
Endokrinologiyada eutireoid zobun 4 forması ayırd edilir: diffuz, düyünlü, çoxsaylı düyünlü və qarışıq (diffuz-düyünlü). ÜST tövsiyələrinə əsasən zobun ifadə dərəcəsi palpator olaraq aşağıdakı kriteriyalar üzrə qiymətləndirilir:

0 dərəcə– zobun əlamətləri müşahidə edilmir; qalxanabənzər vəzinin hər bir payının ölçüsü xəstənin baş barmağının distal falanqasının ölçüsündən kiçikdir;
1 dərəcə – zob palpasiyada üzə çıxır, lakin boynun adi vəziyyətində nəzərə çarpmır;
2 dərəcə–