u xərçənginin, MBT-nin digər bədxassəli neoplaziyalarının şüa terapiyası və yaxud qastroskopiya, ezofaqoqastroduodenoskopiya, nazointestinal intubasiya prosesində orqanın mexaniki zədələnməsi ilə əlaqədar qastrit yarana bilər. Bəzi hallarda (məsələn, hiperplastik qastrit) xəstəliyin etiologiyası naməlum qalır. Patologiyanın bir sıra formaları irsi xarakter daşıyır.

Qastritin patogenezi
Mədə iltihabının yaranma mexanizmi zədələyici və qoruyucu amillərin disbalansı ilə bağlıdır. Toksin, kimyəvi maddə, autoanticisimlər, allergenlər, bərk qida, tibbi ləavzimatlar və rentgen şüalarının təsiri yerli reaksiyalara səbəb olur. Zədələyici təsir nə qədər güclü olarsa, iltihabi proses bir o qədər kəskin olar. Qısa alterasiya fazasından sonra mikrosirkulyasiya pozulur, ödem, damardaxili mayenin və qan komponentlərinin ekssudasiyası baş verir – klassik kataral qastrit inkişaf edir. Ağır hallarda kəskin distrofiya və toxumaların nekrozu müşahidə olunur.

Xroniki kəskin iltihab vəzi aparatının atrofik, hiperplastik, metaplastik və digər distrofik-regenerator dəyişiklikləri ilə müşayiət olunur. Zədələyici yüklənmələrin intensivliyi az olduqda lokal və ümumi təsirlər yerli rezistentliyin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Bu da xəstəliyin patogenezində başlıca rol oynayır.

Epitel toxumasının qida məhsulları, alkoqol, endotoksinlər tərəfindən daim qıcıqlanması, sekretor-motor funksiyanın tənziminin pozulması xroniki iltihaba səbəb olur. Belə hallarda patoloji dəyişikliklərin tədricən artması izlənilir.

Xroniki qastritin patogenezinin ayrıca bir həlqəsi xlorid turşusunun sintezinin pozulmasıdır. Helikobakteriyaların ifraz etdiyi ammonyakın təsirindən qastrinın sekresiyası güclənir, somatostatinin miqdarı azalır. Bu isə xlorid turşusunun hiperproduksiyası – yüksək turşuluqlu qastritin inkişafı ilə nəticələnir. Mədənin fundal şöbəsinin selikli qişasının atrofiyası və parietal hüceyrələrin autoimmun zədələnməsi xlorid turşusunun sekresiyasını zəiflədir. Aşağı turşuluqlu qastritin