g və s. yaranmasını izah etmişdir. D. Xarman və N.Emanuelin fikrincə orqanizmdə baş verən patoloji dəyişikliklərin «günahkarı» sərbəst radikallar – hüceyrədə gedən bir çox biokimyəvi proseslərdə iştirak edən oksigen molekullarıdır.

Sərbəst radikallar bir elektronu çatışmayan qeyri-stabil hissəciklərdir. Sərbəst radikallar sağlam molekullarla reaksiyaya girərək, onların elektronunu əldə edir və bu molekulları sərbəst radikallara çevirir. Zəncirvari reaksiya nəticəsində hüceyrələr zədələnir və orqanizmin biokimyəvi balansı pozulur. Sərbəst radikalların yaranmasına həmçinin zərərli endogen amillər: ultrabənövşəyi şüalanma, cirklənmiş hava, nikotin və s. səbəb ola bilər.

Sərbəst radikalların ilk növbədə üz dərisinə təsir edir – qırışlar, səpkilər, iltihab əlamətləri əmələ gəlir. Bununla yanaşı sərbəst radikallar orta hesabla 60-dan çox xəstəliyin inkişafına gətirib çıxarır.

Dəridə sərbəst radikalların təsirinə daha çox kollagen məruz qalır. Sərbəst radikallar biokimyəvi reaksiyalar törədir – kollagen liflərin molekullarının bir-birinə nəzərən sərbəst yerdəyişməsinə mane olan çarpaz əlaqələrin yaradır. Kollagen molekulları dəstə şəklində yığılır, sərtləşir, dərinin qocalmasına səbəb olur.

Sərbəst radikalların dəriyə təsiri müxtəlif amillərlə bağlı ola bilər. Onlardan ən təhlükəlisi ultrabənövşəyi şüalardır. Günəş şüaları sərbəst radikalların formalaşmasını və yağları araxidon turşularına qədər parçalayan zülal-enzimlərin sintezini stimulə edir. Araxidon turşusu dərinin iltihablaşması və qocalmasına səbəb olan molekulların yaranmasında iştirak edir. Sərbəst radikallar isə öz növbəsində hüceyrələrin daxilində təkrarlayıcı faktorlar adlanan xüsusi molekulları aktivləşdirir.

Təkrarlayıcı faktorlar neytral molekullardır, onlar sərbəst radikallar tərəfindən aktivləşdikdə hüceyrənin nüvəsinə miqrasiya edir. Onlar nüvədə DNT ilə birləşərək, toksiki maddələrin sintezinə şərait yaradır. Təkrarlayıcı faktor NFk-B hüceyrədə iltihabi proseslərə səbəb olur, onların