xüsusiyyətlərindən asılıdır. Qida rasionunun heyvan mənşəli yağlar, zülallar və rafinəolunmuş karbohidratlarla zənginliyi, piylənmə, metabolik dəyişikliklər, hipokineziya kolorektal xərçəngin inkişafına təkan verir. Müxtəlif kimyəvi birləşmələr (aromatik karbohidrogenlər və aminlər, nitrobirləşmələr, triptofan və tirozin törəmələri, steroid hormonlar və onların metabolitləri) bağırsağın epitel hüceyrələrinə mutagen və kanserogen təsir göstərir.

Xroniki qəbizlik, siqaretdən uzunmüddətli istifadə, bağırsağın xroniki xəstəlikləri kolorektal xərçəngin yaranma ehtimalını yüksəldir. Koloproktologiyada rast gəlinən xərçəngönü xəstələrə xroniki kolit (qeyri-spesifik xoralı kolit, Kron xəstəliyi), yoğun bağırsağın divertikulyar xəstəliyi və solitar polipi aiddir. Diametri 2 sm-dən böyük olan adenomatoz və xovlu poliplər 45-50% hallarda maliqnizasiyaya uğrayır.

Yoğun bağırsaq xərçənginin təsnifatı
Kolorektal xərçəng yoğun bağırsağın müxtəlif şöbələrində yarana bilir. Lakin onların tezliyi fərqli olur. Abdominal onkocərrahların müşahidələrinə əsasən patologiya 36% hallarda enən çənbər və S-vari bağırsaqda lokalizasiya olunur. Patologiyanın kor və qalxan çənbər bağırsaqda rastgəlmə tezliyi 27%, düz bağırsaq və anal kanalda – 19 %, köndələn çənbər bağırsaqda isə 10%-ə bərabərdir.

Böyümə xüsusiyyətlərindən asılı olaraq, kolorektal xərçəngin 3 növü ayırd edilir: ekzofit (bağırsaq mənfəzinə doğru böyüyən), endofit (bağırsaq divarının dərin qatlarına yayılan) və qarışıq (ekzo və endofit böyümə formasını özündə birləşdirən şişlər-xoralar).

Histoloji quruluşuna görə çənbər bağırsağın xərçəngi – müxtəlif differensiasiya səviyyəsinə malik adenokarsinoma (>80%), selikli adenokarsinoma (mukoid xərçəng), mukosellyulyar (üzüyəbənzər hüceyrəli) xərçəng, differensiasiya və təsnif olunmayan xərçəngə; düz bağırsaq və anal kanalın xərçəngi isə əlavə olaraq yastıhüceyrəli, bazalhüceyrəli və vəzili-yastıhüceyrəli xərçəngə bölünür.

Birincili şişin invaziya dərinliyi, regionar və