(üzvi) dispareuniya sidik-cinsiyyət sisteminin infeksion-iltihabi, çapıq, atrofik, travmatik, şiş, dishormonal mənşəli patoloji proseslərinin nəticəsində inkişaf edir, lakin seksual davranış pozğunluqları ilə əlaqəli olmur.

Psixogen dispareuniya sərbəst seksual disfunksiya və ya şüursuz münaqişə, həyəcan pozğunluqları, fobiyalar və cinsi perversiyanın əlaməti sayılır. Pasiyentlər arasında dispareuniyanın 2 tipi müşahidə olunur: şəxsiyyətdaxili (I tip) və şəxsiyyətlərarası (II tip). I tip seksual disfunksiya zamanı qadınlar keçmişdə dərin sarsıntılar, yalan, günahkarlıq duyğusu və ya ağrılı doğuş travmalarının olduğunu qeyd edirlər. II tip pasiyentlərdə cinsi partnyorlar arasındakı münasibətlərin gərginliyi və bunun fonunda dispareuniya izlənilir.

Qarışıq dispareuniya ilkin inkişaf edən üzvi forma ilə qadının seksual davranışı və ağrı hissiyatına səbəb olan psixogen amilləri özündə birləşdirir.

Dispareuniya cinsi həyatın başlanmasına təsadüf edirsə bu forma birincili, əgər normal seksual reaksiya və hissiytalardan sonra yaranırsa ikincili adlanır. Ağrı hissiyyatının lokalizasiyasına görə dispareuniyalar səthi (xarici cinsiyyət orqanları və uşaqlıq yolu girəcəyində) və dərin (kiçik çanaq nahiyəsi) formalara ayrılır.

Dispareuniyanın səbəbləri
Dispareuniyanın formalaşmasında konstitutsional və şəxsiyyət xüsusiyyətlər, irsi faktor, reproduktiv sağlamlığın vəziyyəti, cinsi təcrübə ilə nəticələnən seksual davranış formaları böyük rol oynayır. Səthi dispareuniyanın üzvi səbəblərinə vulva və uşaqlıq yolunun inkişaf qüsurları, fibrozlaşmış qızlıq pərdəsi aiddir. Əksər hallarda pasiyentlərin müayinəsi zamanı infeksion xəstəkliklər-müxtəlif etiologiyalı vulvit, kolpit, vulvovaginitlər, bartolinit aşkar olunur.

Ağrılı cinsi əlaqə uşaqlıq yolu dəhlizinin əməliyyat və ya şüa terapiyasından sonra yaranan stenozu, doğuşdan sonrakı ağırlaşmalar, aralıq və cinsiyyət orqanları nahiyəsində inkişaf edən kondilomatoz törəmələrlə bağlı ola bilər. Qadınların bir qismi