funksional baxımdan endometriumla eynidir. İmplantasiya invaziv müdaxilələr və ağır doğuşlardan sonra, aybaşı qanının geriyə axını, uşaqlıq yolunun obstruktiv arakəsmələri, qızlıq pərdəsinin atreziyası zamanı baş verə bilər.
Genetik amillər. Ailədə bir neçə nəsildə qadınlar arasında ilfiltrativ endometriozun müşahidə edilməsi xəstəliyin genetik xarakterli olmasına dəlalət edir, lakin endometrioid ocaqların yaranmasına cavabdehlik daşıyan konkret genlər və xromosomlar hələlik elmə məlum deyil. Ehtimal olunur ki, retroservikal endometrioz poligen xəstəlikdir, amma onun inkişafına zədələyici amillər təkan verir.
Natamam embirogenez. Embrional nəzəriyyənin müəlllifləri hesab edir ki, retroservikal toxumada endometrioz ocaqları cinsiyyət orqanlarının formalaşdığı paramezonefral axacaqlardan əmələ gəlir. Patologiyanın aybaşı olmayan qızlarda rast gəlinməsi və onun reproduktiv sistemin inkişaf anomaliyaları ilə müştərəkliyi bu nəzəriyyənin doğruluğunu sübut edir.
Mezotelin metaplaziyası. Endometrioid toxumanın mənbəyi yetkin periton hüceyrələri arasında və endometriumun miometriuma keçid zonasında persistə edən embrional selomik mezotel hüceyrələri hesab olunur. Onların aktivləşməsi aybaşı zamanı degenerasiyaya uğrayan epitel toxumasının retroservikal sahəyə miqrasiyasını təmin edir.
Genital infeksiyalar (kolpit, endoservisit, endometrit), həmçinin xroniki ooforit, adneksit, kista, sklerokistoz sindrom, hipofizar-hipotalamik pozğunluqlar zamanı yumurtalıqların disfunksiyasının səbəb olduğu hormonal pozğunluqlardan əziyyət çəkən qadınlar risk qrupuna aiddir. İmmunitetin zəifləməsi və ya autoimmun proseslərin inkişafı endometriozun yaranma ehtimalı yüksəlir.

Retroservikal endometriozun patogenezi
Retroservikal endometriozun təzahürləri patoloji ocaqlarda baş verən siklik dəyişikliklər və prosesin qonşu orqanlara (uşaqlıq yolu, düz bağırsaq) invaziv yayılması ilə əlaqədar meydana çıxır. Tədqiqatçıların fikrincə ilkin ocaq yerli immunitetin zəifləməsi –