Hipofizin adenoması — hipofiz vəzinin ön payının vəzili toxumasının xaricə inkişafı nəticəsində əmələ gələn xoşxassəli şişidir. Klinik olaraq oftalmo-nevroloji sindrom (baş ağrıları, okulomotor pozulmalar, ikiləşmə, görmə sahəsinin daralması) və endokrin-metabolik sindromla xarakterizə olunur. Endokrin-metabolik sindrom zamanı hipofizin adenomasından asılı olaraq giqantizm, akromeqaliya, qalaktoreya, cinsi funksiyaların pozulması, hiperkotisizm, hipo- və ya hipertireoz, hipoqonadizm müşahidə oluna bilər. “Hipofizin adenoması” diaqnozu türk yəhərinin KT və rentgenoqrafiyası, baş beyinin MRT-i və angioqrafiyası, hormon analizi və oftalmoloji müayinəyə əsasən qoyulur. Patologiya şüa terapiyası, radiocərrahiyyə, həmçinin şişin transnazal və ya transkranial kəsilməsi ilə müalicə olunur.

Hipofizin adenoması barədə ümumi məlumat
Hipofiz kəllə əsasında türk yəhəri çuxurunda yerləşir. Onun 2 payı var: ön və arxa. Hipofizin adenoması başlanğıcını hipofizin ön payının toxumasından götürən şişdir. O, endokrin vəzilərin funksiyalarını tənzimləyən 6 hormon (tireotropin(TTH), somatotropin (STH), follitropin, prolaktin, adrenokortikotrop homon (AKTH) və lyutropin (LH)) sintez edir. Statistikaya əsasən hipofizin adenoması nevroloji praktikada rastlanan bütün kəllədaxili şişlərin 10%-ini təşkil edir. Hipofizin adenoması orta yaşlı insanlarda (30-40 yaş) daha çox inkişaf edir.

Hipofizin adenomasının təsnifatı
Klinik nevrologiya hipofizin adenomalarını iki böyük qrupa ayırır: hormonal deaktiv və hormonal aktiv. Birinci qrup hipofiz adenomaları hormon sintez etmək qabiliyyətinə malik deyil və buna görə də məhz nevrologiyanın kompetensiyasına aiddir. İkinci qrup hipofiz adenomaları hipofizin öz toxumasına bənzəyir və hipofizar hormonlar sintez edir; həm də endokrinologiyanın öyrəndiyi amillərdən biridir. Sekresiya olunan hormondan asılı olaraq hormonal aktiv hipofiz adenomaları somatotrop (somatotropinoma), prolaktin (prolaktinoma), kortikotrop (kortikotropinoma), tireotrop