(daş və qəhvəyi kömür) ilə əlaqəli insanlarda klinik rentgenoloji dəyişikliklər tez-tez və erkən inkişaf edir. Kömür sənayesi işçilərində antrakozla yanaşı, başqa pnevmokoniozlar, ilk növbədə silikoz və ya antrasilikoz rast gəlinə bilər; belə ki, şaxtalarda kömür tozu tez-tez silikon dioksidlə qarışır. Antrakozun inkişaf riskini artıran digər faktorlara siqaretçəkmə, əmək mühafizəsi tələblərinə əməl olunmaması, texnoloji kömür çıxarılma prosesinin pozulması, tənəffüs yollarının xroniki xəstəlikləri və s. aiddir.


Antrakozun patogenezi
Kiçicik kömür tozları orqanizmə inhalyasion yolla daxil olur. Onların müəyyən bir hissəsi burun-udlağın, traxeya və bronxlarım selikli qişasına çökür və səyrici epitelin kirpiklərinin hərəkəti və əmələ gəlmiş seliyin hesabına xaric olunur. Toz hissəciklərinin yüksək konsentrasiyası və intensiv ekspozisiyası zamanı onlar aşağı tənəffüs yollarına siraət edir; alveolların mənfəzində makrofaqlarda və alveolyar epitelin hüceyrələrində aşkarlanır. Toz hissəcikləri limfa cərəyanı ilə regionar (bronxial, traxeal, bifurkasion) və başqa limfa vəzilərinə ötürülə bilər. Antrakoz zamanı ağciyər səthi xarakterik ləkəli görünüş və boz-qara rəng alır. Bronxların kömür tozu ilə daimi qıcıqlanması xroniki kataral bronxitin inkişafına, kömür kütləsinin interstisial toxumada toplanması isə deskvamasion interstisial pnevmoniyaya rəvac verir və ağciyər sirrozu ilə sonlanır.

Antrakozun təsnifatı
Ağciyər toxumasının patomarfoloji və kliniko-rentgenoloji dəyişikliklərinə əsasən kömür pnevmokoniozlarının iki forması ayırd edilir: ləkəli antrakoz (xoşxasssəli antrakoz fibroz) və ağciyərlərin proqressivləşən massiv fibrozu. Ləkəli antrakozun gedişi tədricən proqressivləşəndir və xeyli yaxşıdır. Ağciyərlərdə tək-tük lokal kömür piqmentasiyaları “antrasit ləkələri” şəklində görünür. Ağciyər toxumasının fibrozu zəif nəzərə çarpır; lakin terminal bronxların ektaziyası nəticəsində lokal mərkəzi-lobulyar emfizema inkişaf edir. Bu formanın düyünlü, ləkəli