daha çox qeydə alınır. Əksər hallarda hipertonik kriz aorta və onun şaxələrinin aterosklerotik zədələnmələri, böyrək xəstəlikləri (qlomerulonefrit, pielonefrit, nefroptoz), diabetik nefropatiya, düyünlü periarteriit, qırmızı qurd eşənəyi, hamilələrdə nefropatiyaların gedişini ağırlaşdırır. Arterial hipertenziyanın krizlərlə gedişi feoxromositoma, İtsenko-Kuşinq xəstəliyi, birincili hiperaldosteronizm zamanı izlənilə bilər. Hipertonik krizin geniş yayılmış səbəbi «abstinent sindrom» – hipotenziv preparatların qəbulunun tez kəsilməsidir.

Yuxarıda sadalanan şərtlər daxilində hipertonik krizin inkişafına emosional gərginlik, meteoroloji amillər, soyuqlama, fiziki yüklənmələr, spirli içkilərdən sui istifadə, xörək duzunun həddindən artıq istifadəsi, elektrolit balansının pozulması (hipokaliemiya, hipernatriemiya) təkan verə bilər.

Hipertonik krizlərin patogenezi müxtəlif patoloji vəziyyətlərdə fərqli olur. Hipertoniya xəstəliyində hipertonik krizin əsasında damar tonusunun neyrohumoral tənziminin pozulması və qan dövranı sisteminə simpatik təsirin aktivləşməsi dayanır. Arteriolaların tonusunun kəskin artması AT-nin patoloji yüksəlməsi nəticəsində periferik damarlarda qan cərəyanının tənzim mexanizmlərinin əlavə yüklənməsinə səbəb olur.

Feoxromositoma zamanı hipertonik kriz qanda katexolaminlərin səviyyəsinin artması ilə əlaqədar baş verir. Kəskin qlomerulonefritdə krizin inkişafı böyrək (böyrək filtrasiyasının azalması) və böyrəkdən kənar amillərlə (hipervolemiya) bağlı olur. Birincili hiperaldosteronizm hallarında aldosteronun hipersekresiyası kaliumun sidiklə ifrazının güclənməsi və hipernatriemiya ilə müşayiət olunur, bu da damarların periferik müqavimətinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır.

Beləliklə, yaranma səbəblərinin müxtəlifliyinə baxmayaraq, hipertonik krizlərin fərqli varinatlarının inkişaf mexanizminin ümumi anı arterial hipertenziya və damar tonusunun tənziminin pozulmasıdır.

Hipertonik krizlərin təsnifatı
Hipertonik krizlər bir neçə