mübahəsili olaraq qalır. İnfeksion-toksiki, allergik, hormonal, sinir, autoimmun amillərin rolu, qanın laxtalanma sisteminin patologiyasının təsiri müzakirə edilir. Obliterasiyaedici endarteriitin multifaktorlu xəstəlik olması ehtimal edilir.

Məlumdur ki, periferik damarların uzunmüddətli spastik vəziyyətinə siqaret çəkmə, xroniki intoksikasiyalar, ətrafların soyuması və donması, oturaq sinirin xroniki nevriti ilə əlaqədar periferik innervasiyanın pozulması, ətrafların yaralanmaları və s. şərait yaradır. Bəzi məlumatlara əsasən obliterasiyaedici endarteriitin inkişafına səpgili yatalaq, sifilis, pəncənin epidermofitiyası səbəb olur.

Obliterasiyaedici endarteriitin etiologiyasında neyro-psixi amillər, böyrəküstü və cinsiyyət vəzilərinin hormonal funksiyalarının pozulması nəticəsində yaranan vazospastik reaksiyalar böyük rol oynayır. Damar endotellərinə qarşı anticisimlərin sintezi, sirkulyasiya edən immun komplekslərin artması, limfositlərin sayının azalması autoimmun mexanizmin doğruluğunu sübut edir.

Obliterasiyaedici endarteriitin patogenezi
Obliterasiyaedici endarteriitin ilkin mərhələlərində damar spazmı üstünlük təşkil edir. Zaman keçdikcə o, damar divarlarının üzvi dəyişiklikləri: onların daxili qişasının qalınlaşması, divaryanı tromblarla müşayiət edilir. Uzunmüddətli spazm nəticəsində trofik pozğunluqlar və damar divarının arteriya mənfəzinin daralmasına, bəzən tam obliterasiyasına gətirib çıxaran degenerativ dəyişiklikləri baş verir. Damarın obliterasiya olunan sahəsinin ölçüsü 2-20sm arasında dəyişə bilər.

Okklüziya sahəsinin ətrafında inkişaf edən kollateral şəbəkə əvvəlcə toxumaların funksional tələbatını yalnız yüklənmə zamanı təmin etmir (nisbi qan dövranı çatışmazlığı); sonralar isə periferik qan dövranının mütləq çatışmazlığı meydana çıxır – fasiləli axsama və güclü ağrılar təkcə yerimə zamanı deyil, sakitlik halında da xəstəni narahat edir. Obliterasiyaedici endarteriit fonunda ikincili işemik nevrit formalaşır.

Patofiizoloji