. Nəzəriyyə bu bitkinin yayıldığı başqa ərazilərdə endemiyanın olmamasını izah etmir.
Pliosen liqnitlər. Əksər endemik regionlarda pliosen liqnit (Balkanlarda qonur kömürün ən cavan növü) yığınları aşkar olunmuşdur. Onların tərkibinə uroepitelial xərçəngin əmələ gəlməsini provokasiya edən aromatik aminlər daxildir. Bu liqnitlər kövşək struktura malik olduqlarından su ilə asanlıqla aşınır, fermaların və kəndlərin içməli su quyularına düşürlər. Balkan regionlarında sidik axarları və böyrək ləyəninin yastıhüceyrəli xərçənginin inkişafı tez-tez nefropatiya ilə yüksək xəstələnmə ilə müşayiət olunur; beləliklə, bu xəstəliklərin etiologiyasında ümumilik təsdiqlənir. Lakin liqnitlər bütün endemik regionlarda aşkar olunmayıb.
Genetik faktor. Nefropatiyanın endemik variantı, adətən, ailəvi xarakterə malik olduğundan bəzi tədqiqatçılar irsi meyilliyin rolu haqda ideyalarını irəli sürürlər. Onların fikrincə, irsi mutasiya böyrək mexanizmlərinin nefrotoksik modifikasiya olunmuş faktorların təsirlərinə qarşı həssaslığını artırır. BEN-nin nefronların miqdarının və böyrəklərin funksional rezervlərinin azalmasına gətirib çıxaran disembriogenetik patologiyaların nəticəsi olması istisna deyil. Genetik nəzəriyyənin doğruluğuna dair arqument pasientlərdə 3-cü xromosomda dəyişikliklərin aşkar olunmasıdır.
Endemik renal patologiyaların yaranmasında ekoloji faktorların rolu ayrıca öyrənilir. Torpaq, içməli su, yerli qida məhsulları nümunələrində nefrotoksik təsirli bəzi ionların (vanadium, kadmium, manqan, mis, qurğuşun, xrom və s.) konsentrasiyasının artması müəyyən olunmuşdur; onların bir hissəsi ölmüş xəstələrin bioloji toxumalarında külli miqdarda tapılmışdır. Mineral disbalansı və onların təhlükəli kombinasiyaları zamanı nefropatiyanın inkişaf mexanizmi hələ ki, məlum deyil. Bundan başqa, bəzi uroloqlar BEN-ə birincili amiloidozun forması kimi baxırlar.

Balkan endemik nefropatiyasının patogenezi
Balkan endemik tubulointerstisial nefropatiyasının inkişaf mexanizmi hələ də