gümrahlığını yorğun bir ciddilik əvəz etmişdi.

-Doydular da sözdü, - cavab verdim,

- işçilərə demək lazımdı ki, gülləri dəhlizə yığsınlar, yağış kəsənəcən orda qalsa, yaxşıdı.

Belə də elədilər, yağış isə böyüyürdü, bütün ağaclardan da iri bir ağac kimi böyüyürdü. Atam bazar günü dincəldiyi yerdə oturmuşdu, amma yağış barədə bir kəlmə də kəsmədi, elə bircə bunu dedi:

- Gecəni çox pis yatmışam, sahərə yaxın belimdəki ağrıdan oyandım.

Və beləcə ayaqları stolun üstündə, üzü bağa sarı kirimişcə oturduğu yerdəcə qaldı, yalnız bircə kərə ağzını açıb:

- Deyəsən, bu yağış heç vaxt kəsməyəcək, - dedi.

Mən isti ayları xatırladım, avqust ayını, günortanın sonu görünməyən donuqluğu xatırladım, onda biz çox ləng ötən vaxtın ağırlığı altında can verməkdəydik, paltarımız tərli bədənimizə yapışmışdı, bayırda isə həmin o sonsuz vaxtın boğuq, zəhlətökən uğultusu eşidilirdi. Mən divarlara baxırdım, taxtaların arasındakı deşiklər bir az da böyümüşdü. Kiçik bağımıza, anamdan qalan yasəmən kollarına baxırdım. Yelləncəkdə oturub, yastığa söykənmiş atama, onun yağışın toranında azmış qüssəli gözlərinə baxırdım. Mən təzədən avqust gecələrini, illər boyu paslı, yağlanmamış oxu ətrafında fırlanan planetin uğultudan savayı, heç nə eşidilməyən möcüzələrlə dolu səssizliyini xatirladım. Qəfildən bütün varlığını dözülməz kədər bürüdü.

Bazar ertəsi də yağış ara vermədən yağdı. Sonra mənə elə gəldi ki, yağış nə isə başqa cürdü, dünənki yağışdan büsbütün seçilir. Çünki qəlbimdə anlaşılmaz və çox acı hisslər baş qaldırmışdı. Mən axşam eyvanda oturmuşdum, qəfildən yanımda kimsə:

-Necə də kədərli yağışdı, - dedi.

Mən səs gələn tərəfə baxmasam da, başa düşdüm ki, bu Martindi. O, yanımda oturub, uzaq, tutqun bir dekabr səhərində ərim olduqdan sonra da dəyişməmiş soyuq və laqeyd səslə danışırdı. O vaxtdan xeyli keçmişdi, mən artıq boylu idim və Martin yanımda oturub, həmin o laqeyd səslə yağışın ona qüssə gətirdiyindən gileylənirdi.

-Amma mənim fikrimcə, yağış qüssəli