məni! Nə vaxtsa, lap keçmişlərdə ona deməmişdimi, səni getməyə qoymaram?!
O ayağa durdu:
– Gecən xeyrə qalsın, Joan.
– Xeyrə qarşı, Ravik.

«Fuke» restoranının qabağında, yenə həmin stolun arxasında oturmuşdu. Saatlarla beləcə oturub keçmişin zülmət kimi xatirə dünyasına baş vurdu. O zülmətdə tək bircə işartı vardı; qisas ümidi!
Onu 1933-cü ilin avqustunda tutdular. Gestaponun axtardığı iki dostunu on dörd gün yanında gizlədib, sonra qaçmalarına kömək etmişdi. Biri 1917-ci ildə Flandriyada onu ölümün ağzından almışdı, kimsəsiz bir çöllükdə qan aparanda, dolu kimi yağan pulemyot güllələrinin arasından keçirərək arxaya çatdırmışdı. İkincisi isə çoxdan tanıdığı yəhudi yazıçı idi. Sorğu-sual başlandı: hansı tərəfə gediblər, nə sənədləri var, onlara yolda kim kömək edəsi idi? İstintaq eləyən Haake idi. Birinci dəfə huşunu itirib, sonra ayılanda, tapançanı əlindən qapıb onu vurmaq, ya da canı çıxanacan döymək istədi. Sonrasını fikirləşməyib dörd nəfər silahlı, boylu-buxunlu adamın yanında onun üstünə cummaq mənasız şeydir... Düz üç gün huşsuz qaldı, hərdən yavaş-yavaş ayılırdı, dəhşətli ağrıların içində qovrulurdu, Haakenin soyuq nəzərləri, kinayəli təbəssümü gözləri önündən çəkilmirdi. Düz üç gün eyni suallar, eyni əzab-əziyyət... və axırda elə günə düşdü ki, daha ağrı hiss eləmədi. Sonra üçüncü günün nahar vaxtı Sibillanı gətirdilər. Onun da heç nədən xəbəri yox idi. Raviki ona göstərdilər ki, qorxub danışsın. O, çox zərif, qəşəng, yüngül və qayğısız həyat keçirmiş bir qadın idi. Ravikə elə gəlirdi ki, qışqırıb bayılacaq. Ancaq o, özünü itirmədi, cəlladlara elə sözlər dedi ki, iliklərinə işlədi. Bu sözlərdən ölüm qoxusu gəlirdi və özü də bunu yaxşı bilirdi. Haakenin kinayəli təbəssümü qeybə çəkildi, sorğu-sualı kəsdi. Səhəri gün Ravikə başa saldı ki, boynuna almasa, Sibillanı qadınlar üçün həbs düşərgəsində nələr gözləyir. Ravik cavab vermədi. Onda Haake həbs düşərgəsinə göndərilənə qədər Sibillanın başına nələr gələcəyini söylədi. Ravik yenə susdu, çünki